مقایسه قدرت نظامی آمریکا و ونزوئلا؛ آیا ارتش بولیواری نیکلاس مادورو توان مقابله دارد؟

مقام‌های آمریکایی می‌گویند عملیاتی که به بازداشت مادورو انجامید، حمله‌ای هدفمند علیه شبکه‌های قاچاق مواد مخدر و ساختار‌های تبهکارانه بوده و نه جنگی علیه مردم ونزوئلا. با این حال، حجم آتش و توان نظامی آمریکا که اکنون در دریای کارائیب متمرکز شده، نشان می‌دهد واشنگتن در صورت تصمیم، می‌تواند ظرف چند روز ساختار سیاسی و نظامی کاراکاس را در هم بشکند.

مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، هم‌زمان با آماده شدن مادورو برای حضور در دادگاه نیویورک در روز دوشنبه، ادعا‌ها درباره درگیری آشکار میان واشنگتن و کاراکاس را رد کرد. او گفت: «این جنگ نیست. منظورم این است که ما با سازمان‌های قاچاق مواد مخدر در جنگ هستیم. این جنگی علیه ونزوئلا نیست.» روبیو همچنین تأکید کرد اقدام آمریکا علیه شناور‌هایی که «در حال انتقال مواد مخدر به سمت ایالات متحده» هستند، ادامه خواهد داشت.

قدرت‌نمایی آمریکا در کارائیب

تجمع نیرو‌های نظامی آمریکا در دریای کارائیب با ورود ناو هواپیمابر یو‌اس‌اس جرالد آر. فورد به نزدیکی آمریکای لاتین شدت گرفته و گمانه‌زنی‌ها درباره احتمال درگیری گسترده‌تر را افزایش داده است.

آمریکا این افزایش حضور را بخشی از عملیات مقابله با قاچاق مواد مخدر معرفی می‌کند، اما ابعاد آن چشمگیر است: حدود ۱۵ هزار نیروی نظامی در منطقه، در کنار بیش از یک دوجین ناو جنگی، یک زیردریایی تهاجمی و استقرار ۱۰ فروند جنگنده اف-۳۵ در پورتوریکو.

در مقابل، نیرو‌های ونزوئلا عموماً قدیمی، تحت فشار شدید و گرفتار مشکلات نگهداری تجهیزات پس از سال‌ها بحران اقتصادی و تحریم‌ها توصیف می‌شوند. ارتش متعارف ونزوئلا، موسوم به نیرو‌های مسلح ملی بولیواری (FANB)، حدود ۱۲۳ هزار نیروی فعال دارد که شامل ۶۳ هزار نفر در نیروی زمینی، ۲۵ هزار و ۵۰۰ نفر در نیروی دریایی، ۱۱ هزار و ۵۰۰ نفر در نیروی هوایی و ۲۳ هزار نفر در گارد ملی است؛ این نیرو‌ها با حدود ۸ هزار نیروی ذخیره تقویت می‌شوند.

بااین‌حال، اندازه واقعی نیرو‌های شبه‌نظامی ونزوئلا شفاف نیست. پیش از افزایش اخیر حضور نظامی آمریکا، مؤسسه بین‌المللی مطالعات راهبردی (IISS) شمار آنها را حدود ۲۲۰ هزار نفر برآورد کرده بود، اما مادورو در ماه اوت مدعی شد که در واکنش، ۴.۵ میلیون شبه‌نظامی را به کار خواهد گرفت. چند هفته بعد نیز گفت انتظار دارد در مجموع ۸.۲ میلیون نفر را فراخوان کند؛ آماری که کارشناسان هم در مورد صحت آن و هم درباره کیفیت آموزش این نیرو‌ها تردید جدی مطرح کرده‌اند.

نیرو‌های زمینی ونزوئلا با ۶۳ هزار عضو، بزرگ‌ترین بخش از نیرو‌های فعال این کشور را تشکیل می‌دهند. آنها همچنین بیشترین سابقه را دارند و بیش از دیگر شاخه‌ها از نظر سیاسی با دولت ونزوئلا همسو هستند. افزون بر هوگو چاوز، هم وزیر کشور کنونی، دیوسدادو کابیو، و هم وزیر دفاع، ولادیمیر پادرینو لوپس، سابقه حضور در ارتش را دارند و پادرینو همچنان یک ژنرال چهارستاره فعال در ارتش ونزوئلا است.

یکی از نشانه‌های درهم‌تنیدگی دولت و ارتش ونزوئلا، تعداد غیرمعمول ژنرال‌ها و دریاسالاران در ارتش این کشور است؛ ارتقاء درجه‌هایی که اغلب بر پایه وفاداری سیاسی اعطا می‌شوند. در سال ۲۰۱۹، دریاسالار کریگ فالِر، فرمانده وقت ستاد فرماندهی جنوبی آمریکا، در سخنرانی خود در کنگره ایالات متحده این تعداد را حدود ۲ هزار نفر برآورد کرد و گفت این تعداد ژنرال در ارتش ونزوئلا بیشتر از تمام ژنرال‌های ناتو است. برای مقایسه، در سال ۲۰۲۵ آمریکا حدود ۸۵۰ ژنرال و دریاسالار داشت، آن هم برای نیرو‌های مسلحی که ده برابر بزرگ‌تر هستند.

یک ضرب‌المثل قدیمی منسوب به بولیوار که رابطه ونزوئلایی‌ها با ارتش را خلاصه می‌کند، می‌گوید: «اکوادور صومعه است، کلمبیا دانشگاه است و ونزوئلا پادگان.»

کاراکاس همچنین مدعی در اختیار داشتن یک نیروی شبه‌نظامی گسترده غیرمسلح است، اما برآورد‌های مستقل این رقم را بسیار کمتر از ادعا‌های مادورو می‌دانند. پیش از افزایش اخیر حضور نظامی آمریکا در سواحل ونزوئلا، مؤسسه بین‌المللی مطالعات راهبردی (IISS) شمار این نیرو‌ها را حدود ۲۲۰ هزار نفر برآورد کرده بود، اما مادورو در ماه اوت مدعی شده بود که در واکنش به حمله احتمالی آمریکا، ۴.۵ میلیون شبه‌نظامی را به کار خواهد گرفت. چند هفته بعد نیز گفت انتظار دارد در مجموع ۸.۲ میلیون نفر را بسیج کند؛ هرچند کارشناسان هم این رقم و هم کیفیت آموزش این نیرو‌ها را زیر سؤال بردند.

بر اساس گزارش مؤسسه بین‌المللی مطالعات راهبردی (IISS)، از جمله سامانه‌های نظامی شاخصی که ونزوئلا در سال‌های اخیر از روسیه خریداری کرده می‌توان به ۹۲ تانک T-۷۲B۱ (مشابه تانک‌هایی که در جنگ اوکراین به‌کار می‌روند) و ۱۲۳ خودروی رزمی پیاده‌نظام BMP-۳ اشاره کرد که در کنار ۸۱ تانک AMX-۳۰ خریداری‌شده قبلی از فرانسه، یگان‌های زرهی این کشور را تجهیز می‌کنند. سامانه‌های توپخانه‌ای نیز شامل هویتزر خودکششی روسی Msta-S و راکت‌انداز‌های Smerch هستند.

فرمانده عملیاتی راهبردی تمامی نیرو‌های مسلح ونزوئلا دومینگو آنتونیو هرناندس لارِس است. برادر او، سرتیپ یوهان الکساندر هرناندس لارِس، فرماندهی نیروی زمینی ونزوئلا را بر عهده دارد.

ارتشی سالخورده به سبک شوروی

ونزوئلا ساختار نظامی خود را بر پایه تسلیحات روسی بنا کرده است؛ تجهیزاتی که در دوران هوگو چاوز خریداری شدند و شامل جنگنده‌های سوخو-۳۰، تانک‌های تی-۷۲ و سامانه‌های پدافند هوایی اس-۳۰۰ هستند.

با این حال، تحلیلگران می‌گویند این نیرو روی کاغذ قدرتمندتر از واقعیت به نظر می‌رسد و پس از بیش از یک دهه دشواری‌های اقتصادی و مهاجرت میلیون‌ها ونزوئلایی، تردید‌های جدی درباره کیفیت نگهداری تجهیزات و توان عملیاتی آن وجود دارد.

حتی نیروی هوایی ونزوئلا که مدت‌ها به‌عنوان برجسته‌ترین بخش توان نظامی این کشور شناخته می‌شد، با محدودیت‌های قابل‌توجهی روبه‌رو است.

نیروی هوایی ونزوئلا که با نام «هوانوردی نظامی بولیواری» شناخته می‌شود، با ۱۱٬۵۰۰ نفر نیرو کوچک‌ترین شاخه نیرو‌های مسلح این کشور است، اما به‌دلیل خرید تجهیزات روسی جایگاه ویژه‌ای دارد؛ تجهیزاتی که آن را در میان رقبای منطقه‌ای در حوزه کارائیب و بخش عمده آمریکای لاتین متمایز کرده‌اند.

در قلب این زرادخانه، جنگنده‌های سوخو Su-۳۰MK۲ قرار دارند؛ هواپیما‌های دو موتوره با کارآیی بالا که با وجود آنکه در دهه ۱۹۸۰ توسط اتحاد جماهیر شوروی توسعه یافتند، همچنان در آمریکای لاتین بی‌رقیب محسوب می‌شوند.

در اواسط سپتامبر، نیرو‌های مسلح ملی بولیواری (FANB) ویدیو‌هایی از دو فروند Su-۳۰ مسلح به موشک‌های ضدکشتی Kh-۳۱ ساخت روسیه را منتشر کردند تا پیشرفته‌ترین سامانه تسلیحاتی باقی‌مانده خود را به نمایش بگذارند.

بر اساس برآورد مؤسسه بین‌المللی مطالعات راهبردی (IISS)، ونزوئلا در مقطعی ۲۴ فروند از این هواپیما‌ها را در اختیار داشته، اما دست‌کم سه فروند از آنها سقوط کرده‌اند. سازمان غیردولتی «کنترل سیودادانو» در ونزوئلا می‌گوید این سوانح نشان‌دهنده «مشکلات فرسودگی سامانه‌ها، ضعف در نگهداری و کمبود قطعات یدکی» است.

جنگنده‌های Su-۳۰ در کنار چند فروند قدیمی F-۱۶ آمریکایی فعالیت می‌کنند؛ هواپیما‌هایی که ونزوئلا پیش از به قدرت رسیدن هوگو چاوز خریداری کرده بود.

ونزوئلا همچنین از سامانه‌های پدافند هوایی ساخت روسیه بهره می‌برد که به گفته IISS شامل ۱۲ آتشبار موشک دوربرداز نوع S-۳۰۰، همراه با ۹ سامانه Buk و ۴۴ واحد Pechora با برد متوسط، و شمار زیادی پرتابگر قابل‌حمل Igla-S است.

در دریا، نیروی دریایی ونزوئلا به‌عنوان یکی از نقاط ضعف ساختار نظامی این کشور توصیف می‌شود؛ این نیرو تنها یک ناوچه کلاس Mariscal Sucre و یک زیردریایی Type-۲۰۹، در کنار چند شناور گشتی در اختیار دارد.

عملیات بازداشت نیکلاس مادورو

فیلیپ اینگرام، افسر پیشین اطلاعات نظامی بریتانیا، در گفت‌وگویی عملیات منجر به دستگیری مادورو را هم جسورانه و هم به‌شدت مؤثر توصیف می‌کند.

او به روزنامه سان گفته است: «این یک عملیات نظامی بسیار جسورانه، به‌غایت دقیق در طراحی و کاملاً بی‌نقص در اجرا بود. اینکه بتوان دقیقاً مشخص کرد رئیس‌جمهور ونزوئلا کجا حضور خواهد داشت، چگونه می‌توان او را برای مدت لازم در یک نقطه ثابت نگه داشت تا نیرو‌های ویژه وارد عمل شوند، عملیات دستگیری و انتقال را انجام دهند و در عین حال از نیرو‌های اعزامی محافظت شود، یک شاهکار است.»

اینگرام افزود توان ونزوئلا برای واکنش نظامی عملاً در هم شکسته و گفت «ارتش ونزوئلا به‌طور مؤثری خنثی شده است».

او همچنین هشدار داد که بخش دشوار ماجرا از این پس آغاز می‌شود؛ یعنی برنامه پس از این یورش. اینگرام تصریح می‌کند: «از منظر برنامه‌ریزی نظامی که با برنامه‌ریزی دیپلماتیک گره خورده است، همه چیز به هم متصل است. شما چنین عملیاتی را اجرا نمی‌کنید مگر اینکه برای مرحله بعدی هم برنامه داشته باشید.»

او در پایان گفت: «آمریکایی‌ها این موضوع را به‌دقت بررسی کرده‌اند و زمان‌بندی این اقدام خاص، چیزی بوده که مدت‌ها در انتظارش بوده‌اند…آن‌ها منتظر فرصتی بودند که بتوانند مادورو را به‌طور کامل در موقعیتی تثبیت کنند تا زمان کافی برای ورود، دستگیری و خارج کردن او داشته باشند؛ بدون اینکه او بتواند فرار کند، به مناطق روستایی پناه ببرد یا متواری شود؛ وضعیتی که می‌توانست دردسر بزرگی برای ایالات متحده ایجاد کند و مشکلات دیپلماتیکی به وجود آورد که برای مدت بسیار طولانی ادامه پیدا می‌کرد…توجیه این اقدام بر اساس حقوق بین‌الملل، موضوعی است که جزئیات آن در ساعات و روز‌های آینده روشن خواهد شد.»