خروج شاه از ایران به روایت اسناد و تصاویر؛ روزی که محمدرضا پهلوی گریه کرد

راستان| ۲۶ دی ماه سال ۵۷ روز خرج محمدرضا شاه، اخرین پادشاه ایران از کشور بود. روایت‌های مختلفی از این روز مطرح است. اینکه چرا شاه از ایران رفت موضوعی مناقشه برانگیز است. بسیاری از سیاستمداران و نظامیان عالی رتبه آن زمان منتقد خروج شاه از کشور بودند. 

شاه در ۲۴ دی ماه تلفنی به ربیعی دستور داد تا هواپیمایش حاضر و آماده‌ی رفتن باشد. ابتدا قرار شد شاه در ۲۷ دی ماه مسافرت کند؛ ولی او برای‌خروج لحظه شماری می‌کرد. غروب روز ۲۵ دی ماه شاه به سپهبد بدره‌ای فرمانده نیروی زمینی و گارد جاویدان گفت‌: مسافرت، فردا انجام خواهد شد. بدره‌ای به قره‌باغی تلفنی اعلام کرد: «اعلیحضرت به جای چهارشنبه فردا روز سه‌شنبه صبح حرکت خواهند کرد و مسافرت خصوصی و غیررسمی است.» لحظه‌ی موعود فرارسید ساعت کمی بیشتر از ۱۰ را نشان می‌داد که شاه و ملکه با هلی‌کوپتر سلطنتی که شش فروند هلی‌کوپتر نظامی آن را اسکورت می‌کردند از کاخ نیاوران پرواز و در فرودگاه مهرآباد در جلوی پاویون سلطنتی به زمین نشستند و از سوی ارتشبد قره‌باغی رئیس ستاد مشترک، دکتر سجادی رئیس مجلس سنا، دکتر اردلان وزیر دربار مورد استقبال قرار گرفتند. شاه و ملکه وارد سالن پاویون سلطنتی شدند، در حالی که با یکدیگر صحبت می‌کردند قدم می‌زدند تا نخست‌وزیر و رئیس مجلس شورای ملی به آنها بپیوندند. ساعت ۱۲:۳۰ دکتر شاپور بختیار نخست‌وزیر و دکتر جواد سعید رئیس مجلس شورای ملی با یک فروند هلی‌کوپتر به فرودگاه رسیدند. بختیار از شاه عذرخواهی کرد که، چون مردم بسیاری در اطراف مجلس تجمع کرده بودند نتوانستند با اتومبیل، خود را به فرودگاه برسانند و مجبور شده‌اند درخواست هلی‌کوپتر نمایند. دکتر سعید خبر رأی اعتماد مجلس به بختیار را به اطلاع شاه رساند.

شاه برای رفتن عجله داشت. بلافاصله به طرف هواپیمای آماده‌ی جت ۷۲۷ شاهین حرکت کرد و در یک گفتگوی کوتاه به خبرنگاران گفت‌: «تهران را به مقصد آسوان در مصر ترک خواهم کرد و چند روز در آنجا به استراحت خواهم پرداخت. مدتی است که احساس خستگی می‌کنم و احتیاج به استراحت دارم. همان طور که قبلاً گفته بودم پس از اینکه خیالم راحت شود و دولت مستقر گردد به مسافرت خواهم رفت، این سفر امروز آغاز می‌شود. با رأی امروز مجلس شورای ملی که پس از رأی سنا داده شده امیدوارم که دولت بتواند هم در ترمیم گذشته و هم در پایه‌گذاری آینده موفق شود. برای این کار ما مدتی به همکاری و حسن وطن‌پرستی به اشد کلمه احتیاج داریم. شاه در مورد مدت مسافرتش نیز ادامه داد: «این بستگی به حالت مزاجی من دارد و نمی‌توانم آن را الان مشخص کنم... ملکه نیز طی گفتگویی‌گفت‌: «اطمینان دارم استقلال ملت و وحدت ملی همیشه پایدار خواهد ماند. به ملت ایران اعتقاد دارم. به فرهنگ ایران اعتقاد دارم و امیدوارم و می‌دانم که خداوند همیشه پشتوانه‌ی ملت ایران خواهد بود.»

ویلیام فوربیس خبرنگار معروف مجلات تایم و لایف آمریکا در کتاب خود تحت عنوان سقوط تخت‌طاووس می‌نویسد: «آهنگ سریع‌تر می‌شد. شاه فرزندان خود را به ایالات متحده فرستاده بود و در ۱۶ ژانویه خود و همسرش آخرین افراد خانواده پهلوی بودند که در ایران باقی مانده بودند. (البته به جز شاهزاده حمید که آدم عجیبی بود) حوالی ساعت ۳۰: ۱۲ بعد از ظهر چهار هلی‌کوپتر از کاخ نیاوران به سوی فرودگاه مهرآباد پرواز کردند. (شاه معمولاً از این روش استفاده می‌کرد تا نگذارد مخالفین بفهمند او در کدام هلی‌کوپتر است تا به او شلیک کنند.) در فرودگاه صحنه خروج شاه، صحنه محنت‌باری بود. شاه با چشمانی اشک‌آلود گفت امیدوارم که دولت بتواند گذشته را اصلاح و جبران کند و همچنین در پایه‌گذاری برای آینده موفق باشد.»

شاه از پله‌های هواپیمای سلطنتی بالا رفت و یکسره به کابین خلبان رفت و خود هدایت هواپیما را به عهده گرفت. ساعت ۱۳:۱۰ بود که شاه برای همیشه ایران را ترک گفت.

پرویز راجی، آخرین سفیر شاه در لندن می‌نویسد: «.. شاه در حالی که به تقلید از پدرش یک مشت خاک ایران را به نشانه علاقه‌اش به خاک وطن به همراه خود داشت، شخصاً هدایت هواپیما را به عهده گرفت و از ایران رفت.»

روایت اسناد و روزنامه‌ها از خروج شاه از کشور

گزارش های اطلاعاتی درباره خروج شاه از کشور 

لحظه خروج شاه و فرح از کشور 

شادی مردم پس از خروج شاه