دو جنین ۶۵۰۰ ساله در تپه چپرآباد ایران کشف شد

باستان‌شناسان دو جنین دفن شده مربوط به اواسط هزاره پنجم قبل از میلاد را کشف کردند. این مطالعه توسط «مهدی علیرضازاده» و «حنان بحرانی‌پور» انجام شده و نشان می‌دهد که ساکنان باستانی فلات ایران رفتار‌های پیچیده و متفاوتی با مردگان خردسال خود داشته‌اند. یکی از این تدفین‌ها به عنوان یکی از کامل‌ترین نمونه‌های باقی‌مانده از نوزادان ماقبل تاریخ در فلات ایران شناخته می‌شود.

به گزارش Phys، بقایای جنین‌ها معمولاً به دلیل بافت نرم و شکننده استخوان‌ها در گذر زمان از بین می‌روند و کشف آنها در کاوش‌های باستان‌شناسی اتفاقی نادر است؛ به همین دلیل دانش ما درباره نحوه برخورد انسان‌های باستان با جنین‌ها محدود است. اما در چپرآباد (آذربایجان غربی) شرایط محیطی باعث شده تا استخوان‌های یکی از جنین‌ها تا حدود ۹۰ درصد سالم باقی بماند. 

نکته جالب‌توجه اینجاست که این جنین‌ها درون ظروف سفالی دفن شده بودند؛ ظروفی که آثار دود و حرارت روی سطح بیرونی آنها نشان می‌دهد پیش از تبدیل‌شدن به تابوت، احتمالاً برای پخت‌وپز روزمره در آشپزخانه مورد استفاده قرار می‌گرفتند.

تحلیل‌های دقیق کمی و کیفی روی استخوان‌ها نشان داد که این جنین‌ها در دوران بارداری بین ۳۶ تا ۳۸ هفته فوت کرده‌اند. بررسی‌های اسکلتی هیچ‌گونه علائمی از ضربه یا تروما را نشان نداد، به جز یک شکستگی در استخوان جمجمه یکی از آنها که ناشی از فشار خاک دهانه ظرف پس از تدفین بوده است. این دقت در حفظ بقایا به پژوهشگران اجازه داد تا تصویری روشن از وضعیت جسمانی آنها در لحظه مرگ ترسیم و تأیید کنند که تدفین‌ها هم‌زمان با فعالیت فرهنگ‌های خاصی در منطقه انجام شده است.

با اینکه این دو جنین تنها با فاصله کمتر از سه متر از یکدیگر و در یک بازه زمانی مشترک دفن شده بودند، رفتار بازماندگان با آنها کاملاً متفاوت بوده است. جنین اول در فضایی که احتمالاً آشپزخانه بوده دفن شده و هدایایی شامل بقایای گوسفند یا بز و یک سنگ در کنارش قرار داده شده است. اما جنین دوم در یک فضای انبارمانند و بدون هیچ‌گونه هدیه یا کالای تدفینی به خاک سپرده شده است.

دکتر علیرضازاده توضیح می‌دهد که این تفاوت‌ها نشان‌دهنده تنوع در آیین‌های تدفین نوزادان در دوران مس‌سنگی (Chalcolithic) است. مشابه این تنوع رفتار در سایت‌های باستانی سوریه و عراق نیز دیده شده است که در برخی نوزادان با مهره‌های سنگی و مسی دفن می‌شدند و در برخی دیگر هیچ هدیه‌ای دریافت نمی‌کردند.

از آنجایی که این دو تدفین از نظر مکانی و زمانی بسیار به هم نزدیک هستند، نمی‌توان تفاوت در طبقه اجتماعی یا فرهنگ کلی را دلیل اصلی دانست. این یافته‌ها پیچیدگی عاطفی و آیینی انسان‌های ماقبل تاریخ را نشان می‌دهد و پژوهش‌های آینده مانند تحلیل DNA شاید بتواند پرده از این راز بردارد که چرا یکی با تشریفات و دیگری در سادگی مطلق دفن شده است.

یافته‌های این پژوهش در ژورنال Archaeological Research in Asia منتشر شده است.

منبع: دیجیاتو