مانی مقدم، کارگردان «خواب»: ما درگیر ترومایی جمعی و نیازمند تراپی هستیم

«خواب» که فیلمنامه آن براساس طرحی از مانی مقدم، توسط او و پژمان تیمورتاش نوشته شده است، نخستین فیلم سینمایی بلند کارگردانش؛ مانی مقدم است. او که پس از گذراندن دوره‌های هومن سیدی و ساخت دو فیلم کوتاه؛ «۲۵» و «پرتره»، یکی از فیلم‌اولی‌های چهل‌وچهارمین جشنواره فیلم فجر است. «خواب» با بازی رضا عطاران (در نقش مجتبی)، کارمندی دفتری با رگه‌هایی مذهبی، داستان ویلان شدن این مرد فرورفته در خود، میان خواب و بیداری است. مریلا زارعی (در نقش پروانه)، هدی زین‌العابدین (در نقش آهو)، کاظم سیاحی (در نقش مالک) و علی مصفا (در نقش دکتر) دیگر بازیگران «خواب» هستند. این فیلم روز گذشته، یکشنبه ۱۹ بهمن‌ماه، در نهمین روز از جشنواره چهل‌وچهارم در پردیس سینما گالری ملت (سینمای اهالی رسانه در ایام برگزاری جشنواره) نمایش داده شد. مانی مقدم، یکی از نویسندگان و کارگردان «خواب» پس از نشست خبری فیلمش که با حضور او و امیرحسین حیدری (تهیه‌کننده) برگزار شد، به گفت‌و‌گو با خبرآنلاین نشست و از فیلم اولش که مورد توجه اهالی رسانه قرار گرفته بود، گفت.

مانی مقدم، کارگردان «خواب»: ما درگیر ترومایی جمعی و نیازمند تراپی هستیم/ رویا‌های دور از دسترس و وِیلان شدن‌مان میان خواب و بیداری 
رضا عطاران در نقش مجتبی به همراه کاظم سیاحی در نقش مالک در «خواب» 
از فیلم‌های کوتاه «۲۵» و «پرتره» تا فیلم بلند «خواب» 

مانی مقدم، در پاسخ به این که به عنوان یک کارگردان فیلم‌اولی، کارش را چه‌طور و از کجا شروع کرده است، گفت: «همان‌طور که در نشست خبری هم اشاره کردم، یکی از خوش‌شانسی‌های من در زندگی، شاگردی هومن سیدی بوده است. من با حضور در کلاس‌های او، دو فیلم کوتاه «۲۵» و «پرتره» را ساختم و هم‌اکنون هم که با فیلم سینمایی بلند «خواب» در خدمت‌تان هستم.»

مقدم در مورد شکل‌گیری «خواب» براساس طرحی از خودش که در همکاری با پژمان تیمورتاش نوشته شد، توضیح داد: «ابتدا باید اشاره کنم که من و پژمان تیمورتاش، پیش از «خواب» فیلمنامه‌ای نوشته بودیم که به دلیل هم‌زمانی با اعتراضات پاییز ۱۴۰۱ ترجیح دادیم در آن مقطع زمانی به سراغش نرویم. مدت‌ها گذشت تا خواب‌های دنباله‌داری که در فیلم می‌ببینید، به گونه و کیفیتی مشابه، برای خودم رخ داد. در واقع اتفاقی فیزیکالی نزدیک به آن‌چه در فیلم می‌بینید، طی چند شب، برایم تکرار شد. من در مورد این اتفاق که معذبم هم کرده بود با پژمان صحبت کردم و پرسیدم به نظرش می‌توان با آن کاری کرد یا نه؟ ما ابتدا روایت مستقیم این اتفاق را از چشم مجتبی (با بازی رضا عطاران) نوشتیم و بعد با پروبال دادنش، دوگانه پروانه (با بازی مریلا زارعی) و آهو (با بازی هدی زین‌العابدین) را شکل دادیم.»

مانی مقدم، کارگردان «خواب»: ما درگیر ترومایی جمعی و نیازمند تراپی هستیم/ رویا‌های دور از دسترس و وِیلان شدن‌مان میان خواب و بیداری 
ویلان‌شدن میان خواب و بیداری/ رویا‌هایی که از دسترس‌مان دورند 

مقدم با اشاره به بخشی از دیالوگ‌های فیلم، ادامه می‌دهد: حرف «خواب»، ویلان بودنی است که دکتر روانپزشک (با بازی علی مصفا) در مورد مجتبی به آن اشاره می‌کند و می‌گوید:. (خیلی از اینها) نمی‌دانند خوابند یا بیدار، اما مجتبی ویلان است؛ و این اتفاقی است که به عقیده من به زودی برای بسیاری از ما ایرانیان رخ خواهد داد. بسیاری از ما ایرانی‌ها در آینده‌ای نزدیک ویلان خواهیم شد، چون رویاهای‌مان در حد رویا می‌ماند و راهی برای رسیدن به آنها وجود ندارد. تداوم چنین وضعیتی؛ نبود امکان رویاپردازی‌های دست‌یافتنی و نرسیدن به رویاها، قطعا ویلان‌تان خواهد کرد.» 

او در پاسخ به این که با توجه به ریشه‌گرفتن طرح اولیه «خواب» از جهان شخصی خودش، چه مراقبت‌هایی به عمل آورد و چه کرد تا اثر به جهان شخصی خالقش محدود نماند و برای مخاطب نیز قابل درک و همذات‌پنداری باشد؟ چنین گفت: «شما در «خواب» چندین المان می‌بینید که می‌توانید با آنها همذات‌پنداری کنید. المان نخست، خواب است، خواب‌هایی که جای رویا‌های محقق‌نشده‌مان را می‌گیرند و تماشای‌شان را دوست داریم، شبیه به خواب‌های دنباله‌دار مجتبی. المان دیگر، روزمرگی ناشی از زندگی در جامعه‌ای بسته و در ادامه، کار در محیطی بسته است، شبیه به کارِ دفتری که مجتبی سال‌های سال است انجام می‌دهد. المان بعدی، ماضی است که مجتبی در تک‌تک لحظاتش گرفتار آن است. راه پرپیچ و خمی که او باید برای رسیدن به نقطه مرکزی، برای رسیدن به آن‌چه می‌خواهد، بار‌ها و بار‌ها طی کند. راه رسیدن به نقطه مرکزی، به آن‌چه می‌خواهید هرچه دشوارتر باشد ناامیدتر و مطمئن‌ترتان می‌کند که هیچ‌گاه به آن نخواهید رسید و درنتیجه ویلان‌تر می‌شوید و در نهایت رهایش می‌کنید.»

مانی مقدم که در نشست خبری هم از کار کردن با رضا عطاران، ابراز خوش‌وقتی کرده بود، در این مورد نیز گفت: «کار کردن با این بازیگران، در ابتدا برایم بسیار ترسناک بود و از خودم می‌پرسیدم در قدم اول، می‌توانم به آنها بقبولانم که در جای درستی ایستاده‌ام و می‌دانم در حال انجام چه کاری هستم. چیزی که در ادامه دیدم، اما بی‌نهایت موجب تعجبم شد. رضا عطاران، بازیگر و کارگردانی بسیار عجیب است، او با سه دهه سابقه کار کلامی به من نمی‌گفت که در این یا آن پلان، این یا آن کار را انجام بده. مریلا زارعی، هدی زین‌العابدین، کاظم سیاحی (بازیگر نقش مالک، برادر مجتبی) و علی مصفا هم همین‌طور.»

مانی مقدم، کارگردان «خواب»: ما درگیر ترومایی جمعی و نیازمند تراپی هستیم/ رویا‌های دور از دسترس و وِیلان شدن‌مان میان خواب و بیداری 
هرچه سریع‌تر، برای مدت طولانی، نیازمند تراپی هستیم 

مانی مقدم، در دوره‌ای در جشنواره فیلم فجر حاضر شده است که اغلب نشست‌های خبری، مگر در مواردی انگشت‌شمار، بدون حضور بازیگران و تنها با حضور کارگردان و تهیه‌کننده و بعضا با حضور تهیه‌کننده به تنهایی برگزار می‌شود. نشست‌هایی که در ابتدای اغلب‌شان، از جانباختگان اعتراضات دی‌ماه، از جمله جواد گنجی (دستیار اول کارگردان در «آرام‌بخش» ساخته سعید زمانیان) یاد می‌شود. در چنین وضعیتی برخی، کسانی را که در جشنواره حاضر نشده‌اند، به ترسوبودن متهم می‌کنند و برخی ترجیح می‌دهند به عزادار بودن آنها و عدم تمایل‌شان به شرکت در رویدادی که به هر حال عنوانش «جشنواره» است، احترام بگذارند. 

مانی مقدم در پاسخ به آخرین سوال خبرآنلاین که این وضعیت را چه‌طور ارزیابی می‌کند، گفت: «تنها حرفی که می‌خواهم بزنم، حرفی است که به آن باورمندم. به عقیده من، چیزی به نام دوگانگی نباید وجود داشته باشد. ما ایرانی‌ها، چه در داخل و چه در خارج، همگی عزادار، ناراحت، درگیر ترومایی جمعی و نیازمند تراپی هستیم. این نه ترومایی شخصی که ترومایی اجتماعی است. پس با توجه به فراتر بودنش از شخص، نمی‌توانم به شخصه در موردش اظهارنظر کنم و تنها می‌توانم بگویم به نظرم همه‌مان با سرعت هرچه‌بیشتر و برای بازه زمانی هرچه طولانی‌تر نیازمند تراپی هستیم.»

منبع: خبرآنلاین