بیوگرافی عنایت بخشی؛ بازیگر مورد علاقه بهرام بیضایی که ده سال در نیروی هوایی بود

راستان | عنایت‌الله بخشی متولد ۷ فروردین ۱۳۲۴ در شهر طالقان بازیگر ایرانی سینما، تئاتر و تلویزیون بود. او طی شش دهه کار هنری در بیش از ۱۷۰ اثر نمایشی ایفای نقش نموده و از بازیگران سرشناس ایفاگر نقش ضد قهرمان در سینمای ایران است که روی به سوی نقش‌های مثبت داشته است. وی از سوی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نشان درجه یک هنری دریافت کرده است. 

به گزارش زی‌سان، عنایت بخشی فعالیت در تئاتر را از ۱۳۴۴ در گروه هنر ملی و کار سینما را با بازی در فیلم آقای هالو (۱۳۴۹) به کارگردانی مهرجویی آغاز کرد. حضور در آثار سینمایی، چون ستارخان (۱۳۵۱)، تنگنا (۱۳۵۲)، تنگسیر (۱۳۵۲)، مسلخ (۱۳۵۲)، گوزن‌ها (۱۳۵۳)، سردار جنگل (۱۳۶۲)، سناتور (۱۳۶۳)، شکار (۱۳۶۶)، ترن (۱۳۶۶)، خبرچین (۱۳۶۶)، مسافران (۱۳۷۰)، دلشدگان (۱۳۷۱)، روز واقعه (۱۳۷۳)، مسافر ری (۱۳۷۹)، سگ‌کُشی (۱۳۷۹)، شاه نقش (۱۴۰۳) و آثار نمایشی تلویزیونی، چون مرد اول (۱۳۵۵)، سربداران (۱۳۶۲)، بوعلی سینا (۱۳۶۴)، سایه همسایه (۱۳۶۵)، امام علی (۱۳۷۵)، پهلوانان نمی‌میرند (۱۳۷۶)، ولایت عشق (۱۳۷۹)، روشن‌تر از خاموشی (۱۳۸۲)، ریحانه (۱۳۸۴)، و تبریز در مه (۱۳۸۹) از کار‌های اوست. 

بخشی از بازیگران با سابقه تئاتر، مأنوس با تعزیه‌خوانی از جوانی و پیشینه بارزی در اجرای نقالی داشته است. او در تئاتر سُلطان مار به کارگردانی بیضایی ایفاگر چهار نقش بر روی صحنه بود. در ۱۳۹۸، او به همراه علی نصیریان و محمد علی کشاورز نخستین نشان سنگلج را برای فعالیت در عرصه تئاتر دریافت کرد. وی همچنین برنده دیپلم افتخار بهترین بازیگر نقش مکمل مرد از چهل و سومین دوره جشنواره فیلم فجر برای فیلم شاه نقش شد. 

حرفه بازیگری عنایت بخشی

عنایت‌الله بخشی در ۷ فروردین ۱۳۲۴ در شهرستان طالقان متولد شد. او بازیگری را از سنین نوجوانی زیر نظر حمید سمندریان فرا گرفت و کار نمایش را در سال ۱۳۴۴ به شکل حرفه‌ای در گروه هنر ملی به دعوت و سرپرستی عباس جوانمرد آغاز نمود. سپس در کنار کار‌های هنری به نیروی هوایی نیز ملحق شد و با گذراندن دوره‌های آموزشی در آنجا به تدریس الکترونیک و زبان انگلیسی پرداخت. 

بخشی پس از ده سال خدمت در نیروی هوایی به استخدام وزارت فرهنگ و هنر درآمد و در «اداره تئاتر» بر کار نمایش تمرکز بیشتری یافت و تا امروز دست کم در ۴۰ نمایش به روی صحنه رفته است. بازی در مرده‌های بی‌کفن و دفن نوشته ژان پل سارتر و به کارگردانی حمید سمندریان، پهلوان اکبر می‌میرد به کارگردانی عباس جوانمرد، میراث و ضیافت و سُلطان مار به نویسندگی و کارگردانی بهرام بیضائی، و مجلس زن‌کشی به کارگردانی داوود میرباقری چندی از نمایش‌های اوست. 

در میان این نمایش‌ها بوده‌اند نمایشنامه‌هایی که با وجود تمرین‌های مکرر به روی صحنه نرفته یا به چند اجرا متوقف شده و موانعی بر سر راه آنها وجود داشته است. نمایش بازجویی به کارگردانی پرویز صیاد یکی از نمایش‌هایی بود که اجرای آن برای مدتی توسط سازمان اطلاعات و امنیت کشور (ساواک) متوقف شد. 

همسو با کار تئاتر او در طی شش دهه کار بازیگری، در آثار سینمایی و تلویزیونی متعددی نقش‌آفرینی نموده است. بهرام بیضائی، مسعود کیمیایی، داریوش مهرجویی، علی حاتمی، ابراهیم گلستان، امیر نادری، پرویز صیاد، ساموئل خاچیکیان، محمد متوسلانی، سیروس الوند، پرویز کاردان، مهدی فخیم‌زاده، حسن فتحی، رسول صدرعاملی، سیدضیاءالدین دری، داوود میرباقری و سیروس مقدم از دیگر کارگردانانی هستند که وی با آنان همکاری داشته است. بخش قابل توجه آثار سینمایی وی مربوط به دهه ۱۳۶۰ سینمای ایران و سال‌های نخست دهه ۱۳۷۰ است.

در ۱۳۷۰ او در مسافران مقابل دوربین بهرام بیضائی رفت و نقش یک راننده نفتکش را بر عهده گرفت. بیضائی در کتاب «درباره مسافران» از آن سخن گفته است. او در برابر زاون قوکاسیان که تأکید می‌کند بخشی از اوج‌های بازیگری در فیلم مسافران است می‌گوید:

«اعتراف می‌کنم که در مورد راننده نفتکش از اول به عنایت بخشی فکر می‌کردم، ولی خیال نمی‌کردم او بپذیرد. نقش کم و کوتاهی بود و من هیچوقت نمی‌خواستم او را در رودربایستی قرار بدهم. کاملاً تصادفی بخشی به ما سر زد؛ و وقتی بهش گفتم نقشی هست که در خور او نیست و به همین دلیل بهش پیشنهاد نمی‌کنم آن را ندید پذیرفت. خب، این عاطفه سال‌های سال ما بود که گفت‌و‌گو می‌کرد نه خود ما. ما سال‌ها پیش در چند نمایش با هم کار کرده بودیم. جز «پهلوان اکبر می‌میرد» که جوانمرد کارگردانی کرده بود بخشی با من در آن کار عروسکی که خودم کار کرده بودم و در «ضیافت» و در «سُلطان مار» بازی کرده بود و من همیشه به عنوان یک همکار ازش خیلی خوشم می‌آمد؛ هم مسئول بود و هم فهمیده و این هر دو در سرزمین باستانی ما ایران خیلی عجیب است.

در «عروسک‌ها» مرشد را بازی کرد، در «ضیافت» شبان را، و در «سلطان مار» صحنه گردان را که خود چند نقش بازی می‌کند. در سینما فرصت نشده بود با هم کار کنیم و حالا که حرفش پیش آمد او لطف کرد و پذیرفت. جلوی دوریین دوباره برای لحظاتی برگشتیم به آن زندگی نمایشی سال‌ها پیش‌مان. خیلی کار‌ها می‌خواستیم بکنیم، اما نشد. آشنایی و همکاری ما در کار نمایش این حسن را داشت که من و او به هم اعتماد داشتیم و زبان مشترک داشتیم. یکی از همان روز‌ها گفت جالب است که بخشی پس از سال‌ها بازیگر سینما بودن از زبان تفاهم برخوردار است. لازم نبود من زیاد حرف بزنم تا او بفهمد؛ و او می‌فهمید که چرا من زیاد حرف نمی‌زنم. بخشی مثل کسی بود که به خانه خودش برگشته باشد. زبان مشترکش را بازیافته بود. اشاره‌ها را گفته و نگفته گرفته بود و در اولین تمرین می‌دیدم می‌شود گرفت». 

زندگی شخصی عنایت بخشی

به گزارش زی‌سان، او در سال ۱۳۴۹ با سیمین بازرجانی ازدواج کرد. همسر وی پس از ازدواج از وادی شعر و داستان به سینما و فیلمنامه‌نویسی روی آورد. فیلم‌نامه‌های فیلم‌های دخترم سحر (۱۳۶۸)، خفاش (۱۳۷۶) و چاپ چند کتاب از نوشته‌های اوست. بخشی در تهران زندگی می‌کند و دارای یک فرزند است. 

از فعالیت‌های جانبی بخشی می‌توان به داوری دومین و سومین دوره جشن بزرگ سینمای ایران (۱۳۷۸–۱۳۷۷) در کنار دیگر اعضای هیئت داوران و ریاست انجمن بازیگران سینما و تلویزیون ایران اشاره نمود.