بمب گرافیتی چیست و چگونه عمل می‌کند؟ + تصاویر

راستان| به دننبال قطعی برق در مناطقی از تهران و کرج در شب گذشته پس از بمباران توسط جنگنده‌های آمریکایی و/یا اسرائیلی، بسیاری مدعی شده‌اند که در این بمباران‌ها از بمب‌های گرافیتی استفاده شده است که به طور خاص برای قطعی برق گسترده بدون آسیب شدید به زیرساخت‌ها طراحی شده است. اما بمب گرافیتی چیست و چگونه عمل می‌کند؟

بمب گرافیتی چگونه کار می‌کند؟

بمب‌های گرافیتی که با نام «بمب خاموشی» یا «بمب نرم» نیز شناخته می‌شوند، ابری متراکم از ذرات بسیار ریز گرافیت را بر فراز منطقه هدف پخش می‌کنند. از آنجا که گرافیت، حتی به‌صورت ذرات پراکنده در هوا، رسانای بسیار قوی برق است، هرگونه خطوط انتقال برق یا تجهیزات الکتریکی در محدوده هدف دچار اتصال کوتاه می‌شوند.

چنین حمله‌ای به یک منطقه نظامی یا غیرنظامی باعث از کار افتادن تمام تجهیزات الکتریکی آن منطقه خواهد شد. اگر این مواد بر فراز یک نیروگاه برق رها شوند، کل منطقه‌ای که آن نیروگاه را تغذیه می‌کند نیز تحت تأثیر قرار می‌گیرد.

با اینکه بمب گرافیتی در دسته سلاح‌های غیرکشنده قرار می‌گیرد، اما قطع گسترده برق در میان جمعیت غیرنظامی می‌تواند به تلفات انسانی منجر شود.

بمب‌های گرافیتی چندین دهه است که وجود دارند و دست‌کم در دو مورد توسط کشورهای غربی مورد استفاده قرار گرفته‌اند.

در سال ۱۹۹۹، طی عملیات Allied Force، جنگنده‌های F-117 آمریکا بمب‌های CBU-94 را بر فراز صربستان رها کردند که به‌سرعت حدود ۷۰ درصد برق کشور را قطع کرده و فشار روانی شدیدی بر حکومت وارد کرد.

هدف اصلی این اقدام، از کار انداختن رادارها و سامانه‌های ارتباطی ارتش یوگسلاوی با حداقل تلفات غیرنظامی بود، اما قطع برق به بیمارستان‌ها، حمل‌ونقل عمومی، و سیستم‌های آب و فاضلاب نیز آسیب رساند.

در سال ۱۹۹۱، نیروی دریایی ایالات متحده از یک نوع سرجنگی که برای موشک کروز تاماهاک توسعه داده بود استفاده کرد تا برق بخش‌های وسیعی از عراق را قطع کند.

این سرجنگی‌ که با نام Kit-2 شناخته می‌شود و استفاده از آن‌ یک سال بعد فاش شد، رشته‌هایی از فیبر کربن را در فضا پخش می‌کرد که باعث اتصال کوتاه در تجهیزات الکتریکی می‌شد. گفته می‌شود نیروی هوایی آمریکا نیز به دنبال این اقدام، به توسعه نسخه اختصاصی خود از «بمب خاموشی» ترغیب شد.

کپسول‌هایی که روی زمین پیدا شدند، با برچسب BLU-114/B مشخص شده بودند (BLU یک مخفف استاندارد نظامی برای «واحد بمب فعال» است).

بمب BLU-114/B نوعی بمب خوشه‌ای است؛ به این معنا که تعداد زیادی «ریز‌مهمات» را به شکل کپسول‌هایی در اندازه قوطی نوشابه در منطقه پخش می‌کند. این کپسول‌ها رشته‌های بسیار رسانای فیبر کربن را پراکنده می‌کنند که گفته می‌شود حتی از نمونه‌های استفاده‌شده در تاماهاک‌های جنگ خلیج فارس نیز نازک‌تر هستند.

اغلب میان اصطلاحات CBU-94/B و BLU-114/B در بحث بمب‌های خاموشی سردرگمی وجود دارد. در اصطلاحات نظامی، CBU-94/B (واحد بمب خوشه‌ای) در واقع نقش «وسیله حامل» را دارد. این یک محفظه بزرگ دو‌تکه است که به جنگنده‌هایی مانند B-2 یا F-35 متصل می‌شود. خودِ این سامانه باعث قطع برق نمی‌شود؛ وظیفه‌اش فقط حمل سلاح اصلی یعنی ۲۰۲ زیرمهمات کوچک‌تر به نام BLU-114/B و رهاسازی آن‌ها در هوا بر فراز منطقه هدف است.

پس از رها شدن از محفظه اصلی CBU، هر کپسول BLU-114/B به‌صورت جداگانه یک چتر کوچک باز می‌کند تا سرعت سقوطش هنگام نزدیک شدن به پست‌های برق کاهش یابد. در ارتفاعی از پیش تعیین‌شده، یک خرج کوچک، کپسول را باز کرده و حجم عظیمی از رشته‌های گرافیت کربنیِ فرآوری‌شده را با سرعت زیاد پخش می‌کند. این رشته‌ها که از موی انسان هم نازک‌تر هستند، رسانایی بسیار بالایی دارند و به‌صورت یک «تار عنکبوتی» متراکم خاکستری و فلزی روی مساحت وسیعی از زمین پخش می‌شوند.

این سلاح از اصول پایه فیزیک برق فشار قوی استفاده می‌کند. وقتی رشته‌های رسانای گرافیتی روی ترانسفورماتورها و خطوط برق می‌نشینند، روی عایق‌ها قرار گرفته و فازهای مختلف برق یا سیم‌های دارای ولتاژ را به هم یا به زمین متصل می‌کنند. این اتفاق باعث ایجاد اتصال کوتاه‌های شدید و آنی موسوم به «آرک الکتریکی» می‌شود. جرقه‌های حاصل، کلیدهای حفاظتی شبکه را به‌طور گسترده قطع کرده و می‌تواند باعث داغ شدن بیش از حد و حتی انفجار ترانسفورماتورهای روغنی شود؛ در نتیجه، برق به‌سرعت قطع می‌شود.

این فناوری، یک فناوری بالغ با سابقه عملیاتی اثبات‌شده در عملیات‌های هوایی آمریکا است. در جریان جنگ خلیج فارس در سال ۱۹۹۱، نیروی دریایی آمریکا با استفاده از موشک‌های تاماهاوک گرافیت را بر فراز عراق پخش کرد و ظرف ۲۴ ساعت نخست، تقریباً ۸۵ درصد از شبکه برق کشور را از کار انداخت. 

روزیاتو