روز «دَحْوُالْأَرْض» چه روزی است؟

یک استاد فقه و فلسفه حوزه علمیه قم با اشاره به فرارسیدن روز «دَحوُالْأَرْض» (۲۵ ذی‌القعده)، این روز را نماد گسترش تدریجی زمین از حالت پوشیده از آب به خشکی‌های قابل سکونت دانست و با استناد به آیه ۳۰ سوره «نازعات»، آن را جلوه‌ای از «سفره گسترده رحمت الهی» برای انسان توصیف کرد و بر بهره‌مندی از نعمت‌های مادی و معنوی این روز بدون تخریب طبیعت تأکید کرد.

حجت‌الاسلام‌والمسلمین هادی سروش- استاد فقه و فلسفه حوزه علمیه قم- در گفت‌و‌گو با ایسنا، با اشاره به ارزش و اهمیت روز دَحْوُالْأَرْض (بیست و پنجم ذی‌القعده) و فلسفه آن، اظهار کرد: این روز مبارک و مقدس، جهاتی از بحث را قابل بررسی می‌کند؛ بحث اول در رابطه با نگاه دینی و نصوصی مانند قرآن و روایات به این موضوع است.

وی با استناد به آیه شریفه ۳۰ سوره «نازعات»؛ «وَالْأَرْضَ بَعْدَ ذَٰلِکَ دَحَاهَا» افزود: خداوند متعال در این آیه مستقیماً به مسئله دَحوُالْأَرْض اشاره می‌فرماید که زمین بعد از خلقت، گسترده شد. از شیخ طوسی در تفسیر تبیان (نوشته شده هزار سال پیش) تا علامه طباطبایی در تفسیر المیزان، گسترش زمین را بر اساس این آیه با دو نکته همراه می‌کنند. اول اینکه خداوند در خلقت آسمان، نظام کیهانی، روز و شب، تاریکی و روشنی و نیز زمین را آفرید. نکته دوم اینکه زمین پس از خلقت، به صورت گسترده‌ای درآمد که از نظر علمی نیز تأیید شده است که زمین ابتدا مملو از آب بود و در گذر زمان، آب‌ها در قسمت‌های گود باقی ماندند و زمین خشکی خود را نشان داد و به تعبیر مفسران، «دَحوُالْأَرْض» پیش آمد؛ یعنی زمین خشکی گسترش یافت و محل سکونت جانداران شد.

این استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به دیدگاه عقلی و فلسفی خاطرنشان کرد: پیدایش عالم یکباره نبوده، بلکه به صورت تدریجی و مرحله به مرحله به نتیجه رسیده است. تعبیر قرآن به خلقت شش‌روزه زمین و آسمان، اشاره به همین مراحل شش‌گانه دارد. دَحوُالْأَرْض نیز اشاره به مرحله نهایی خلقت زمین دارد که زمین جایگاه زیست و زندگی می‌شود.

سروش در ادامه به بُعد دوم، یعنی نگاه مناسکی و رفتاری به این روز پرداخت و گفت: در روایات برای روز دَحوُالْأَرْض فضایل بسیاری شمرده شده و در فقه مستحب است انسان در چنین روزی غسل کند و روزه بگیرد. روزه در این روز، جزو روز‌های ممتاز در طول سال است. دلیل این اهتمام در مناسک دینی، دو خصوصیت مهمی است که در دعا‌های مربوط به دحوالارض (که در آثار شیخ طوسی و مفاتیح الجنان شیخ عباس قمی آمده) ذکر شده است.

روز «دَحْوُالْأَرْض» نماد گسترش سفره رحمت الهی است

وی اظهار کرد: خصوصیت اول اینکه در این روز، سفره برکت الهی پهن می‌شود که نشانه رحمت واسعه خداوند است. ما در روز ۲۵ ذی‌القعده متوجه آن سفره پربرکت نعمت‌های الهی می‌شویم؛ از آب که مایه حیات است تا انواع انرژی‌ها و غذای انسان از گیاهان و حیوانات حلال، و نیز تولید نسل در این گستره زمین. انسان می‌تواند با نگاه عرفانی این نعمت‌ها را ببیند و معرفت الله خود را قوی کند.

سروش افزود: آنچه در دعا‌های این روز می‌خوانیم، نگاه به رحمت واسعه خداست و از خداوند می‌خواهیم که همان خدایی که از زمینی پوشیده از آب، خشکی گستراند و جانداران، گیاهان و معادن را در آن قرار داد، ما را از این رحمت بهره‌مند سازد. ما با تجربه این رحمت گسترده الهی، باید بیش‌ازپیش از نعمت‌های ظاهری و دنیوی بهره ببریم، اما بدون اینکه به حقی کسی تجاوز کنیم، بدون اینکه محل زیست جانداران را تخریب کنیم و بدون دستکاری در روند رشد طبیعت.

این استاد فقه و فلسفه تأکید کرد: بر اساس رحمت واسعه‌ای که خداوند نمونه آن را در گستره نعمت‌های زمین نشان داد، می‌توانیم از نعمت‌های مادی عبور کنیم و به بهره‌مندی از نعمت‌های معنوی نیز دست یابیم و ان‌شاءالله در بعد معنوی از مقام قرب الهی جا نمانیم. به همین دلیل است که در روز دَحوُالْأَرْض به ما سفارش کرده‌اند خود را تطهیر کنید، غسل کنید و پاک و پاکیزه باشید.