هرالد پنجم، پادشاه محبوب نروژ، درگذشت؛ از تبعید جنگ جهانی تا ۳۵ سال پادشاهی/ هاکون هشتم، پادشاه جدید نروژ شد

هرالد پنجم، پادشاه نروژ، روز جمعه ۲۸ اوت ۲۰۲۶ در سن ۸۹ سالگی درگذشت؛ مردی که زندگی‌اش تقریباً تمام تاریخ معاصر اروپا را در بر می‌گرفت؛ از فرار خانواده سلطنتی نروژ در جریان جنگ جهانی دوم و سال‌های کودکی در آمریکا گرفته تا بیش از سه دهه پادشاهی در یکی از باثبات‌ترین دموکراسی‌های جهان.

دربار سلطنتی نروژ اعلام کرد که هرالد پنجم ساعت ۶:۳۵ صبح در بیمارستان دانشگاهی ریکشوسپیتالت در اسلو، در آرامش درگذشت. دولت نروژ نیز مرگ او را تأیید و اعلام کرد که کشور وارد دوره سوگواری ملی شده است.

هرالد پنجم از سال ۱۹۹۱، پس از مرگ پدرش اولاف پنجم، پادشاه نروژ بود و در طول ۳۵ سال سلطنت، به چهره‌ای فراتر از یک پادشاه تشریفاتی تبدیل شد؛ شخصیتی که بسیاری از نروژی‌ها او را نماد ثبات، آرامش و همبستگی ملی می‌دانستند.

هرالد پنجم کی بود؟

هرالد پنجم در ۲۱ فوریه ۱۹۳۷ در اقامتگاه سلطنتی اسکاوگوم در نزدیکی اسلو متولد شد. او تنها پسر ولیعهد وقت، اولاف، و ولیعهدبانو مارتا بود و از همان لحظه تولد، یکی از مهم‌ترین چهره‌های آینده خاندان سلطنتی نروژ محسوب می‌شد.

تولد او از نظر تاریخی نیز اهمیت داشت. نخست‌وزیر نروژ در پیام پس از مرگ هرالد یادآوری کرد که او نخستین وارث تاج‌وتخت نروژ بود که پس از حدود ۶۰۰ سال در خاک خود نروژ متولد می‌شد.

اما دوران کودکی او خیلی زود از مسیر عادی خارج شد.

در سال ۱۹۴۰ و زمانی که هرالد تنها سه سال داشت، آلمان نازی به نروژ حمله کرد. خانواده سلطنتی مجبور به فرار شد و اعضای خانواده برای مدتی از یکدیگر جدا شدند. هرالد همراه مادر و دو خواهرش بخش عمده جنگ جهانی دوم را در ایالات متحده گذراند؛ تجربه‌ای که زندگی او را از همان کودکی با مفهوم جنگ، تبعید و دوری از وطن پیوند زد.

کودکی در تبعید؛ شاهزاده‌ای که جنگ او را به آمریکا برد

سال‌های زندگی در آمریکا برای شاهزاده جوان تجربه‌ای متفاوت از زندگی معمول یک وارث سلطنتی بود. نروژ در اشغال آلمان قرار داشت و خانواده سلطنتی در تبعید زندگی می‌کردند.

هرالد پس از پایان جنگ به نروژ بازگشت و تحصیلاتش را در کشور خود ادامه داد. بعدها مسیر آموزشی او تنها به تشریفات سلطنتی محدود نشد؛ او تحصیلات نظامی دید، از آکادمی نظامی فارغ‌التحصیل شد و سپس برای ادامه تحصیل به خارج از نروژ رفت.

هرالد در کالج بالیول دانشگاه آکسفورد نیز تحصیل کرد؛ تجربه‌ای که در کنار آموزش نظامی و زندگی بین‌المللی، او را برای نقشی آماده می‌کرد که در آینده قرار بود بر عهده بگیرد.

او پس از مرگ پدربزرگش، هاکون هفتم، در سال ۱۹۵۷ رسماً ولیعهد نروژ شد و به تدریج در کنار پدرش، اولاف پنجم، وظایف بیشتری را در ساختار سلطنتی کشور بر عهده گرفت.

عشق هرالد پنجم و سونیا؛ ازدواجی که سلطنت نروژ را تغییر داد

یکی از مهم‌ترین فصل‌های زندگی شخصی هرالد، رابطه او با سونیا هارالدسن بود؛ زنی که برخلاف سنت‌های رایج در بسیاری از خاندان‌های سلطنتی اروپا، از خانواده‌ای سلطنتی یا اشرافی نمی‌آمد.

رابطه آن‌ها سال‌ها ادامه داشت و در نهایت به ازدواج در ۲۹ اوت ۱۹۶۸ در کلیسای جامع اسلو انجامید. این ازدواج در تاریخ سلطنت نروژ اهمیت زیادی داشت و بعدها یکی از نشانه‌های حرکت تدریجی این خاندان به سوی سلطنتی مدرن‌تر و نزدیک‌تر به جامعه عادی نروژ تلقی شد.

هرالد و سونیا دو فرزند داشتند: شاهدخت مارتا لوئیز که در سال ۱۹۷۱ متولد شد و شاهزاده هاکون که در سال ۱۹۷۳ به دنیا آمد و بعدها ولیعهد و جانشین پدرش شد.

هرالد پنجم چگونه پادشاه نروژ شد؟

۱۷ ژانویه ۱۹۹۱، اولاف پنجم، پادشاه محبوب نروژ، درگذشت و هرالد به طور خودکار جانشین او شد.

او چند روز بعد در پارلمان نروژ سوگند یاد کرد که به قانون اساسی کشور وفادار بماند. مراسم مذهبی رسمی تاج‌گذاری و تقدیس او نیز در ژوئن همان سال در کلیسای جامع نیداروس برگزار شد.

هرالد همان شعار سلطنتی پدر و پدربزرگش را انتخاب کرد: «Alt for Norge»؛ عبارتی که معمولاً به «همه چیز برای نروژ» یا «تمام توانمان برای نروژ» ترجمه می‌شود.

با این حال، نقش پادشاه در نروژ با نقش یک فرمانروای سیاسی تفاوت اساسی دارد. نروژ یک پادشاهی مشروطه است و قدرت اجرایی کشور در اختیار دولت و نهادهای منتخب قرار دارد. وظایف پادشاه عمدتاً نمایندگی، تشریفاتی و نمادین است.

اما هرالد پنجم در طول دوران سلطنت خود نشان داد که حتی در چنین جایگاهی نیز می‌توان تأثیر سیاسی مستقیمی نداشت، اما به یک صدای مهم ملی تبدیل شد.

چرا هرالد پنجم یکی از محبوب‌ترین پادشاهان اروپا بود؟

محبوبیت هرالد بیش از هر چیز به شیوه حضور او در لحظات بحرانی نروژ مربوط می‌شد.

یکی از مهم‌ترین این لحظات، حملات تروریستی ۲۲ ژوئیه ۲۰۱۱ بود؛ حملاتی که شامل انفجار در منطقه دولتی اسلو و سپس حمله مرگبار به اردوگاه جوانان در جزیره اوتویا بود.

هرالد در آن روزها به یکی از صداهای اصلی سوگواری ملی تبدیل شد. دربار سلطنتی نروژ نقش او را در دیدار با قربانیان و خانواده‌ها و سخن گفتن از اندوه مشترک مردم، بخشی مهم از جایگاه او به عنوان نماد جامعه نروژ می‌داند.

نخست‌وزیر نروژ نیز پس از مرگ او گفت که هرالد در لحظاتی که مردم بیش از هر زمان دیگری به کلمات نیاز داشتند، توانست سخنی پیدا کند که جامعه را به هم نزدیک کند؛ پادشاهی که هم در شادی‌های ملی حضور داشت و هم در بزرگ‌ترین اندوه‌های کشور.

علاقه هرالد پنجم به ورزش و قایقرانی

هرالد تنها یک پادشاه تشریفاتی نبود. ورزش بخش مهمی از زندگی او بود و قایقرانی، بزرگ‌ترین علاقه ورزشی‌اش محسوب می‌شد.

او در رشته بادبانی فعالیت حرفه‌ای داشت و در چند دوره بازی‌های المپیک نیز به نمایندگی از نروژ شرکت کرد. این علاقه به دریا و ورزش باعث شد تصویر او در ذهن بسیاری از مردم نروژ، تنها به یک پادشاه در لباس رسمی محدود نشود.

ورزش، طبیعت، ماهیگیری و فعالیت‌های فضای باز بخش مهمی از زندگی او بودند؛ ویژگی‌هایی که با فرهنگ عمومی نروژ نیز همخوانی زیادی داشت.

دربار سلطنتی نروژ نیز از علاقه گسترده هرالد به ورزش و طبیعت یاد کرده و او را شخصیتی توصیف کرده است که در طول زندگی‌اش ارتباط نزدیکی با فعالیت‌های فضای باز داشت.

علت مرگ هرالد پنجم چه بود؟

مرگ هرالد پنجم پس از هفته‌ها نگرانی درباره وضعیت سلامتی او رخ داد.

او در ماه اوت ۲۰۲۶ به دلیل کم‌خونی همولیتیک تحت درمان بود. این بیماری گروهی از اختلالات خونی است که در آن گلبول‌های قرمز خون سریع‌تر از توان بدن برای جایگزینی آن‌ها از بین می‌روند و می‌تواند در افراد مسن یا بیماران دارای مشکلات زمینه‌ای، فشار زیادی بر بدن وارد کند.

در جریان بستری شدن، وضعیت او پیچیده‌تر شد. دربار سلطنتی نروژ در روزهای پیش از مرگ پادشاه اعلام کرده بود که او به عفونت باکتریایی در جریان خون مبتلا شده و تحت درمان آنتی‌بیوتیکی قرار دارد.

چند روز بعد، وضعیت عمومی او بدتر شد و در نهایت دربار سلطنتی اعلام کرد که حال پادشاه «بسیار وخیم» است.

بنابراین، گزارش‌های رسمی موجود نشان می‌دهد که مرگ او در پی دوره‌ای از بیماری شدید و بستری شدن رخ داد؛ دوره‌ای که شامل کم‌خونی همولیتیک و عفونت باکتریایی در جریان خون بود. با این حال، در اعلامیه رسمی مرگ، دربار سلطنتی نروژ علت پزشکی دقیق و نهایی فوت را به طور جداگانه اعلام نکرد و تنها گفت که هرالد پنجم صبح ۲۸ اوت در آرامش در بیمارستان دانشگاهی اسلو درگذشته است.

به همین دلیل، دقیق‌ترین توصیف بر اساس اطلاعات رسمی این است که هرالد پنجم پس از یک دوره بیماری شدید و وخامت وضعیت جسمی، در ۸۹ سالگی درگذشت و نمی‌توان بدون اعلام رسمی پزشکی، یک بیماری مشخص را به عنوان تنها علت قطعی مرگ او معرفی کرد.

سال‌های پایانی زندگی و بیماری‌های پادشاه نروژ

هرالد در سال‌های پایانی زندگی با مشکلات مختلف جسمی روبه‌رو بود و چندین بار به دلیل بیماری تحت درمان و بستری قرار گرفت.

با وجود این مشکلات، او تا پایان عمر از کناره‌گیری از سلطنت خودداری کرد. هرالد پیش‌تر تأکید کرده بود که سوگند و تعهد او به پادشاهی، تعهدی مادام‌العمر است.

در ماه‌های آخر، پسرش هاکون بارها در دوران بیماری یا غیبت پدر، وظایف نیابت سلطنت را بر عهده گرفت؛ موضوعی که در عمل انتقال تدریجی بسیاری از مسئولیت‌های روزمره سلطنت به نسل بعدی را آسان‌تر کرده بود.

اما هرالد هرگز رسماً از تاج‌وتخت کناره‌گیری نکرد و تا لحظه مرگ پادشاه قانونی نروژ باقی ماند.

جانشین هرالد پنجم کیست؟ هاکون هشتم، پادشاه جدید نروژ

با مرگ هرالد پنجم، پسرش، ولیعهد هاکون، به طور خودکار جانشین او شد و اکنون با نام هاکون هشتم پادشاه جدید نروژ است.

هاکون در ۲۰ ژوئیه ۱۹۷۳ متولد شد و تنها پسر هرالد پنجم و ملکه سونیا است. او از سال ۱۹۹۱، پس از پادشاه شدن پدرش، ولیعهد نروژ بود.

او تحصیلات دانشگاهی خود را در آمریکا و بریتانیا ادامه داد و دارای مدرک کارشناسی علوم سیاسی از دانشگاه کالیفرنیا در برکلی و مدرک کارشناسی ارشد مطالعات توسعه از مدرسه اقتصاد و علوم سیاسی لندن است.

هاکون همچنین آموزش نظامی دیده و در نیروی دریایی نروژ خدمت کرده است. او در طول سال‌های بیماری پدرش بارها به عنوان نایب‌السلطنه وظایف رسمی پادشاه را بر عهده گرفت و از مدت‌ها پیش با سازوکار اداره تشریفاتی سلطنت آشنا بود.

هاکون در سال ۲۰۰۱ با مته‌ماریت تجسم هویبی ازدواج کرد. آن‌ها دو فرزند دارند: شاهدخت اینگرید الکساندرا و شاهزاده اسوره مگنوس.

پس از هاکون، دخترش اینگرید الکساندرا در جایگاه بعدی جانشینی قرار دارد و اکنون مهم‌ترین وارث نسل آینده تاج‌وتخت نروژ محسوب می‌شود.

چرا دختر بزرگ‌تر هرالد پنجم پادشاه نشد؟

یکی از نکات جالب درباره جانشینی در خاندان سلطنتی نروژ این است که مارتا لوئیز، دختر بزرگ‌تر هرالد پنجم، جانشین پدر نشد و برادر کوچک‌ترش هاکون در خط مقدم جانشینی قرار گرفت.

دلیل این موضوع به قوانین جانشینی نروژ بازمی‌گردد.

قانون اساسی نروژ در سال ۱۹۹۰ تغییر کرد و اصل تقدم فرزند بزرگ‌تر بدون توجه به جنسیت را پذیرفت. اما این قانون به طور کامل به گذشته تسری پیدا نکرد.

بر اساس مقررات انتقالی، برای فرزندان متولدشده پیش از اجرای تغییر قانون، اولویت مردان همچنان حفظ شد. به همین دلیل، هاکون با وجود کوچک‌تر بودن از خواهرش، در جایگاه نخست جانشینی باقی ماند.

اما برای نسل بعدی، قانون جدید اعمال می‌شود و به همین دلیل، دختر هاکون، شاهدخت اینگرید الکساندرا، پیش از برادر کوچک‌ترش در صف جانشینی قرار دارد.

میراث هرالد پنجم؛ پادشاهی که با مردم نروژ پیر شد

هرالد پنجم در زمانی پادشاه شد که اروپا هنوز مجموعه‌ای از سلطنت‌های قدیمی با سنت‌های سخت‌گیرانه بود. اما او در طول دهه‌های پادشاهی خود شاهد تغییرات بزرگی در جامعه نروژ و جهان بود.

او دوران جنگ سرد، گسترش اتحادیه اروپا، انقلاب دیجیتال، حملات تروریستی و همه‌گیری‌های جهانی را به عنوان یکی از چهره‌های ثابت نروژ پشت سر گذاشت.

میراث او شاید بیش از هر چیز در همین ثبات خلاصه شود.

هرالد سیاستمدار نبود و قرار هم نبود که باشد؛ قدرت اجرایی نداشت و در یک نظام دموکراتیک مشروطه نقش او محدود به چارچوب قانون اساسی بود. اما در کشوری که نخست‌وزیرها و دولت‌ها تغییر می‌کنند، او برای ۳۵ سال چهره‌ای ثابت باقی ماند.

اکنون با مرگ هرالد پنجم، دوره‌ای که از ۱۹۹۱ آغاز شده بود، پایان یافته است.

نروژ وارد عصر هاکون هشتم شده؛ پادشاهی جدید که پدرش در طول دهه‌ها تلاش کرد چهره سلطنت را از یک نهاد دور و تشریفاتی به نهادی انسانی‌تر و نزدیک‌تر به مردم تبدیل کند.

مرگ هرالد پنجم در ۸۹ سالگی، پایان زندگی مردی است که کودکی‌اش با فرار از جنگ آغاز شد، جوانی‌اش با دریا و ورزش گذشت و بخش اعظم عمرش در خدمت کشوری سپری شد که او شعار سلطنتی‌اش را به آن اختصاص داده بود: «تمام توان برای نروژ».