تب دنگی چیست و چگونه از ابتلا به آن پیشگیری کنیم؟

راستان | اخیرا گونه مهاجمی از پشه در ۱۳ کشور اتحادیه اروپا ازجمله فرانسه، اسپانیا افزایش پیداکرده و کارشناسان گسترش این پشه را بالا رفتن تعداد مبتلایان به تب دنگی در اروپا مرتبط دانسته‌اند.

مرکز پیش‌گیری و کنترل بیماری‌های اروپا می‌گوید تغییرات اقلیمی، شرایط اروپا را برای گسترش پشه‌های ببری مساعد کرده است.

به جز اروپا، در خاورمیانه هم گزارش‌هایی در مورد تب دنگی از جمله در ایران گزارش شده است. مقام‌های بهداشتی ایران گفته‌اند در چند استان ایران از جمله اصفهان و فارس این بیماری مشاهده شده و یک نفر جان خود را از دست داده است.

تب دنگی با علائمی مانند سرماخوردگی شروع می‌شود و به‌تدریج شدیدتر شده و در صورت عدم درمان گاهی می‌تواند منجر به مرگ شود.

فیلیپا راکسبی، گزارشگر بهداشت بی‌بی‌سی می‌گوید در پاریس که امسال از پایان ماه ژوئیه میزبان بازی‌های المپیک خواهد بود، این گونه پشه‌ها مشاهده‌شده‌اند. مقامات در حال رصد و به دام انداختن پشه‌ها هستند.

مرکز پیش‌گیری و کنترل بیماری‌های اروپا هشدار داده است سفرهای بین‌المللی خطر شیوع بیشتر بیماری را شدیدتر خواهد کرد.

این سازمان از مردم خواسته است آب‌های راکدی که در باغچه‌ها یا بالکن‌های خود دارند تخلیه کنند زیرا پشه‌ها از این آب‌های راکد برای تولیدمثل و تخم‌گذاری استفاده می‌کنند. این سازمان همین‌طور از مردم خواسته از پشه‌کش‌ها یا مواد دفع‌کننده و توری برای درهای و پنجره‌های خود استفاده کنند.

دستورالعمل وزارت بهداشت ایران برای پیشگیری از تب دنگی

تخلیه و تمیز کردن مرتب ظروف محتوی آب مانند گلدان‌ها و ظروف آب پرندگان
جلوگیری از تجمع آب راکد در زباله‌ها و ضایعات جامد
پوشیدن لباس آستین بلند و شلوار بلند و جوراب
استفاده از پشه بند در صورت استراحت در طی روز در فضای باز
نصب توری روی در و پنجره‌ها و اطمینان از سالم بودن آنها
پرهیز از بیرون رفتن در ساعات پرگزش روز مانند، قبل از طلوع آفتاب و هنگام غروب

به مردم توصیه‌شده برای محافظت در برابر نیش پشه، از اسپری‌های دفع پشه استفاده کنند

وضعیتی نگران‌کننده

پشه‌ها در دو دهه گذشته تبدیل به تهدیدی رو به رشد شده‌اند.

پشه‌های ببری آسیایی که نام دیگر آن‌ها آئدس البوپیکتوس است، یکی از مهاجم‌ترین انواع پشه‌ها در جهان است. این پشه از پایگاهی که در جنوب اروپا داشت به سمت سراسر اروپا در حال گسترش است.

به گفته‌ مرکز پیش‌گیری و کنترل بیماری‌های اروپا، این پشه در کشورهایی مانند اتریش، بلغارستان، کرواسی، فرانسه، آلمان، یونان، لهستان، ایتالیا، مالتا، پرتغال، رومانی، اسلوونی و اسپانیا کاملاً گسترش پیداکرده و ساکن شده است.

حضور آن در کشور بلژیک، قبرس، چک و هلند و اسلواکی هم گزارش‌شده است.

پشه ببری عامل ناقل بیماری‌هایی مانند تب دنگی، بیماری ناشی از ویروس چیکونگونیا و ویروس زیکا است که تا همین اواخر بیشتر در مناطقی از آفریقا، آسیا و کشورهای قاره آمریکا دیده می‌شد.

پشه آئدس ایجپتی که در کنار بیمارهای مختلف، ناقل تب زرد هم هست، در قبرس ساکن شده است. متخصصان می‌گویند امکان دارد به نقاط دیگر اروپا هم گسترش پیدا کند و در این صورت شرایط نگران‌کننده‌ای پیش خواهد آمد زیرا این نوع پشه به نیش زدن انسان‌ها علاقه دارد و می‌تواند بیمارهای مختلفی را منتقل کند.

موارد شیوع گروهی و ناگهانی آن در سال‌های اخیر افزایش داشته است. سال گذشته هشت مورد شیوع عفونت‌ در فرانسه، چهار مورد در ایتالیا و دو مورد در اسپانیا گزارش‌شده است.

به گزارش خبرنگار بهداشت بی‌بی‌سی، بیشتر مواردی که در اروپا دیده‌ شده‌اند، از خارج قاره وارد شده‌اند و همین نشان می‌دهد آمد و شدهای بین‌المللی مردم و همین‌طور تجارت در گسترش این بیماری‌ها مؤثر است به‌طوری‌که سال گذشته موارد واردشده این بیماری تا ۵ هزار مورد افزایش داشت.

هم‌زمان، موارد انتقال محلی بیماری هم در حال بالا رفتن است. ۱۳۰ نفر در سال ۲۰۲۳ به این بیماری مبتلا شدند که ۷۱ نفر بیشتر از سال قبل آن بوده است.

ویروس نیل غربی، که آن‌هم توسط پشه منتقل می‌شود، هم‌اکنون در بیشتر مناطق اروپا و بسیار بیشتر از گذشته بین افراد در حال انتقال است.

مرکز پیش‌گیری و کنترل بیماری‌های اروپا می‌گوید موارد ابتلا در کشورهای مختلف نشان می‌دهد تغییرات اقلیمی تا چه اندازه شرایط را برای پشه‌ها مساعد کرده که حتی از اوایل سال، که برای آن‌ها بسیار زود است، افراد را بیمار کرده‌اند.

آندریا آمون، مدیر مرکز پیش‌گیری و کنترل بیماری‌های اروپا می‌گوید: «اروپا همین حالا شاهد این است که چطور تغییرات اقلیمی شرایط مساعدی برای گسترش پشه‌های مهاجم ایجاد کرده است به‌طوری‌که حالا می‌توان آن‌ها را در مناطقی که به پشه آلوده نبودند مشاهده کرد و مردم بیشتری دچار بیماری‌هایی مانند تب دنگی می‌شوند.»

«افزایش مسافرت‌های بین‌المللی از کشورهایی که گسترش محلی تب دنگی در آن‌ها وجود دارد، خطر بالا رفتن موارد وارداتی این بیماری‌ها را بیشتر می‌کند و ناگزیر شیوع‌های محلی بیماری را بالا خواهد برد.»

خانم آمون توصیه می‌کند مردم اقدامات شخصی لازم برای محافظت در برابر پشه‌ها را انجام دهند. او اضافه می‌کند تشخیص زود موارد، نظارت به‌موقع و تحقیقات بیشتر و بالا بردن سطح آگاهی و فعالیت‌ها در این مورد برای مناطقی که در معرض خطر جدی‌تری هستند، حیاتی است.

بر اساس گزارش‌های سازمان بهداشت جهانی تب دنگی در بیش از ۱۰۰ کشور جهان، شیوع محلی و آندمی دارد و سالانه ۶ میلیون ابتلا و ۷ هزار مرگ ناشی از آن گزارش می‌شود.

بیشترین موارد در بنگلادش، مالزی، تایلند و ویتنام مشاهده می‌شود.

مالاریا کشنده‌ترین بیماری است که توسط پشه‌ها منتقل می‌شود. این بیماری توسط نیش پشه آنوفل ماده آلوده به انسان‌ها منتقل می‌شود. این پشه هم در اروپا ردیابی شده است.

نگرانی‌هایی در مورد گسترش مالاریا در اروپا، در صورت بهتر نشدن وضعیت در آینده وجود دارد.

نکات مهم درباره تب دنگی 

نوید شفیق فوق تخصص مراقبت‌های ویژه، گفت: تب دنگی یک بیماری ویروسی است که از طریق گزش پشه آلوده به انسان منتقل می‌شود.

وی با عنوان این مطلب که نیمی از جمعیت جهان در معرض خطر ابتلاء به دنگی قرار دارند، افزود: دنگی در مناطق گرمسیری و نیمه گرمسیری در سراسر جهان یافت می‌شود. بسیاری از موارد ابتلاء به دنگی بدون علامت یا با علائم خفیف هستند، اما در موارد شدید می‌تواند کشنده باشد.
 
شفیق به علائم تب دنگی شامل تب بالا، سردرد، درد بدن، تهوع و راش پوستی اشاره کرد و ادامه داد: درمان ویژه ای برای تب دنگی وجود ندارد و معمولاً با مسکن‌های ضد درد کنترل می‌شود.
 
وی افزود: پیشگیری و کنترل دنگی به کنترل ناقل آن (پشه) بستگی دارد. استفاده از لباس‌های محافظ، تورهای ضد پشه، حشره کش‌ها و از بین بردن محل‌های تخم گذاری پشه از راه‌های پیشگیری است.
 
شفیق با عنوان این مطلب که سازمان بهداشت جهانی کشورها را در تأیید، مدیریت، گزارش دهی و کنترل شیوع دنگی حمایت می‌کند، گفت: یک واکسن برای گروه سنی ۶ تا ۱۶ سال در مناطق پرخطر تأیید شده است.
 
وی تاکید کرد: در موارد شدید تب دنگی، علائم بیماری پس از فروکش کردن تب ظاهر می‌شوند که شامل درد شدید شکمی، استفراغ مداوم، تنفس سریع، خونریزی از لثه یا بینی، خستگی، بی قراری، خون در استفراغ یا مدفوع، تشنگی شدید، پوست رنگ پریده و سرد و احساس ضعف است.
 
این فوق تخصص مراقبت‌های ویژه تصریح کرد: افراد با این علائم شدید باید سریعاً به پزشک مراجعه کنند. پس از بهبود، ممکن است افراد برای چند هفته احساس خستگی کنند.
 
وی افزود: اگر علائمی وجود داشته باشد، معمولاً ۴ تا ۱۰ روز پس از ابتلاء شروع می‌شوند.
 
شفیق در مورد مدت بیماری نیز گفت: اگر علائمی وجود داشته باشد، معمولاً ۲ تا ۷ روز طول می کشد. در اغلب موارد خفیف، افراد ظرف یک تا دو هفته بهبود می‌یابند.
 
وی به موارد پیشگیری از تب دنگی اشاره کرد و افزود: استفاده از لباس‌های محافظ که بخش بیشتری از بدن را می‌پوشاند. استفاده از تورهای ضدپشه برای خوابیدن در روز، ترجیحاً تورهایی که با حشره‌کش آغشته شده‌اند، نصب توری بر روی پنجره‌ها، استفاده از حشره‌کش‌های حاوی DEET ، Picaridin یا IR۳۵۳۵ بر روی پوست، استفاده از اسپری‌ها و بخارپاش‌های ضد پشه، جلوگیری از تکثیر پشه‌ها با مدیریت محیطی و حذف محل‌های احتمالی تخم‌گذاری پشه مانند زباله‌های جامد و ظروف پر از آب راکد، پوشاندن، تخلیه و تمیز کردن منابع ذخیره آب خانگی به صورت هفتگی و استفاده از حشره‌کش‌های مناسب در منابع ذخیره آب محیط بیرون؛ مهم‌ترین راه پیشگیری، جلوگیری از دسترسی پشه‌ها به محل‌های تخم‌گذاری از طریق اقدامات مدیریتی و زیست محیطی است.