عکسی که ترامپ از مادورو منتشر کرد، به سرعت در همه شبکههای اجتماعی بازنشر شد. اما دلیل این تصویر با تمام اجزایی که دارد، چیست؟ بیایید یک تحلیل سیاسی و فلسفی از این عکس و اهداف پشت انتشار این عکس، پیامهای آشکار و پنهان آن و معنا و پیامدهای احتمالی این اقدام را با هم بررسی کنیم.
دونالد ترامپ با انتشار این عکس، مانند بسیاری از رفتارها و نمایشهای دیگرش، قصد دارد پیامی بسیار روشن و نمادین به مخاطبان داخلی و خارجیاش بدهد: «رئیسجمهوری که دشمن ماست، که تا همین چند ساعت پیش در قدرت بود، اکنون در اسارت آمریکا است.»
این اقدام، بیش از آنکه صرفاً اطلاعرسانی باشد، نمایشی از قدرت و کنترل اجرایی است. سیاستمداران و رهبران غالباً از تصاویر نمادین استفاده میکنند تا پیامهای سیاسی را نه فقط با واژه، بلکه با تصویر منتقل کنند؛ تصویری که تأثیر روانی بیشتری دارد.
منتشر کردن تصویر مادورو در حالی که دستبند، چشم بند و هدفون صداگیر دارد و روی ناو جنگی آمریکایی دیده میشود، نه فقط وضعیت او را تصویر میکند، بلکه موقعیت حاکمیتی آمریکا را تقویت میکند: «ما کنترل را در دست داریم و حرف آخر را میزنیم.»
این تصویر نقش بسیار مهمی در سیاست داخلی ایالات متحده دارد. دونالد ترامپ خود را در آستانه انتخابات ریاستجمهوری ۲۰۲۸ میبیند. انتشار یک تصویر از رئیسجمهور خارجی در اسارت، میتواند به او کمک کند که پیام خود را به رأیدهندگان چنین پخش کند:
اولاً که «من قوی هستم و میتوانم علیه دشمنان آمریکا عمل کنم». ثانیاً که «من امنیت ملی را تأمین میکنم و پیامد دارد که اگر من رئیسجمهور باشم، آمریکا قدرتمندتر خواهد بود».
اینگونه نمایشها معمولاً به تقویت وجهه رهبری قاطع و قدرت اجرایی در ذهن رأیدهندگان کمک میکند؛ چیزی که همیشه در کمپینهای انتخاباتی تأکید میشود.
از طرف دیگر، انتشار چنین تصویری پیامی مستقیم به کشورهای رقیب یا متحدان منطقهای دارد. آمریکا میخواهد نشان دهد که:
توانایی انجام عملیات نظامی گسترده و پیچیده را دارد، میتواند رهبران را زمینگیر کند و حتی اگر کشورشان خودمختار باشد، در عمل توان تحمیل اراده استراتژیک آمریکا وجود دارد.
این مفهومِ «بازدارندگی عکسمحور» در روابط بینالملل بسیار پررنگ است: تصویر میتواند به اندازه یک پیام رسمی یا بیانیه در سطح بینالمللی اثرگذار باشد!
تصویر منتشرشده از مادوروی در اسارت، به سرعت در رسانهها و شبکههای اجتماعی دستبهدست شد. این کار از سویی باعث میشود بحث و جدل درباره تصاویر جعلی، واقعیتها، ادعاها و روایتها شدت پیدا کند و از طرف دیگر، در رقابت رسانهای بین رسانههای طرفدار آمریکا و رسانههای منتقد، این تصویر نمادین تبدیل به سوژهای شد که به همه جناحها امکان روایتگری داد.
برای مثال، در شبکههای اجتماعی هم گزارشهای جعلی درباره بازداشت مادورو منتشر شده است، هم متخصصیت بررسی فکت، بر ساختگی بودن برخی تصاویر تأکید کردهاند، چون رسانههای معتبر جهانی هنوز تصویر رسمی لحظه دستگیری را منتشر نکردهاند.
تصاویر در عصر ارتباطات بیش از متنها و دادخواستها قدرت دارند، زیرا تجربه بصری در ذهن انسان زودتر و عمیقتر شکل میگیرد. انتشار عکس مادورو یعنی خلق یک «نماد»؛ نمادی از شکست، تسلیم و قدرت که میتواند بلندمدت روی ادراک عمومی اثر بگذارد.
این دقیقاً همان چیزی است که فیلسوفانی، چون میشل فوکو و ریچارد گیدنز درباره «نمادها و قدرت» مطرح میکنند: قدرت نه فقط در ساختارهای نظامی و سیاسی عمل میکند، بلکه در چگونگی ارائه و بازنمایی خود در رسانهها نیز وجود دارد.
در این چارچوب، عکس مادورو فقط یک تصویر خبری نیست؛ نمادی از ژئوپلیتیک قدرت است؛ جایی که عمل و تصویر سیاسی با هم ادغام شدهاند و جامعه هدف را مستقیم و بیواسطه درگیر میکنند.
بسیاری از کشورهای جهان این اقدام را نقض حاکمیت ملی میخوانند و در رسانههای مستقل نسبت به آن مواضع خیلی شدیدی گرفتهاند.
روزنامههایی مثل فایننشال تایمز با طنز و طعنه اشاره کردهاند که اگر همین اتفاق برای دیگر کشورها مثل چین یا روسیه رخ دهد، باعث چه واکنشهایی میشود. نکته این است که «اگر آمریکا میتواند رئیسجمهور یک کشور دیگر را اسیر کند، چرا دیگران نتوانند؟»
این نوع سؤالها باعث میشود بحثهای فلسفی درباره قانون بینالملل، حاکمیت و موازنه قدرت جدیتر شود.
ااین عکس در در سطح فلسفی یک نماد از قدرت و مشروعیت ساخته میشود. تصویر قدرت در عصر رسانه دیگر فقط در میدان جنگ تولید نمیشود، بلکه در گفتمان عمومی و میدان بصری هم تولید میشود. این همان نقطهای است که اقدامات امروز سیاسیون را باید از منظر سیاست رسانه و نمادگرایی تحلیل کرد.
عکس منتشرشده را میتوان از دو منظر قانونی و حقوقی بررسی کرد:
یک) انتشار تصویر شخص بازداشتشده/ در خودِ انتشار عکس مادورو توسط ترامپ چندان موضوع حقوقی مشخصی در سطح بینالملل وجود ندارد، چون رسانههای رسمی معمولاً آزادند اتفاقات را گزارش کنند. با این حال، ماهیت منتشرشده عکس که نشاندهنده وضعیت روحی و جسمی یک رهبر بازداشتشده است، ممکن است بحثهایی درباره احترام به حقوق بشر، کرامت انسانی و قواعد مربوط به رفتار با زندانیان نیز ایجاد کند، بهخصوص اگر ثابت شود تصویر واقعی است و با رعایت استانداردهای بینالمللی گرفته شده است یا خیر.
دو) تأثیر انتشار بر مشروعیت اقدام نظامی/ نکته اصلی این است که انتشار عکس مادورو بهعنوان «رهبر بازداشتشده» میتواند پیام سیاسی بیش از یک سند حقوقی داشته باشد، اما این امر اصول حقوق بینالملل را تغییر نمیدهد. حتی اگر عکس واقعی باشد، بازداشت بدون مجوز قانونی بینالمللی یا فرآیند حقوقی معتبر، خودِ اقدام را غیرقانونی باقی میگذارد.
بله. موارد مشابهی در تاریخ وجود داشتهاند، مانند بازداشت مانوئل نوریگا، رئیسجمهور سابق پاناما در سال ۱۹۸۹. در آن مورد هم سوالات حقوقی گستردهای مطرح شد، اگرچه در نهایت نوریگا در دادگاه فدرال آمریکا محاکمه شد. اما آن مورد شامل اشغال نظامی گسترده پاناما و زمینههایی بود که آمریکا برای خود توجیه کرد (مثل حفاظت از شهروندان آمریکایی).
با این حال، مقایسه با پاناما نشان میدهد که بدون مجوز بینالمللی مشخص، همچنان مسائل حقوقی پابرجا هستند، حتی اگر قدرت اجرایی بتواند عملیاتی را انجام دهد.
از منظر حقوقی، ستفاده از زور نظامی و بازداشت رهبر یک کشور عضو سازمان ملل به استثنای خوددفاع مشروع یا مصوبه شورای امنیت، نقض منشور سازمان ملل است.
حاکمیت ملی و تمامیت ارضی کشورها باید محترم شمرده شود، و دخالت نظامی یکجانبه اصول حقوق بینالملل را زیر پا میگذارد. بازداشت یک رئیسجمهور در دادگاه کشوری دیگر بدون رضایت و روند دیپلماتیک رسمی، عارضههای حقوقی جدی دارد و مورد مناقشه است.
در بخش خبری ساعت ۲۰ شبکه چهارم سیما اتفاق جدیدی رخ...
فیلم سینمایی «ماجراجویی در جزیره جیمز باند» با بازی...
ایلان ماسک و رترامپ دوباره با همدیگر دیده شدند. این...
تصویری از محافظان شخصی مادورو که توسط دلتا فورس کشته...
بررسیهای میدانی و اطلاعات رسیده از منابع آگاه از جان...
آیین بدرقه بهرام بیضایی به پایان رسید و این هنرمند...
