از بشکه‌های نفت تا شیشه‌های شیر؛ چرا لبنیات در دنیا گران شد؟

گزارش‌های تحلیلی وب‌سایت وسپر (Vesper) نشان می‌دهد که سایه سنگین تنش‌ها در تنگه هرمز، بازار جهانی کالا‌های اساسی را وارد یک دوره «خرید تهاجمی» کرده است؛ در حالی که هنوز قطره‌ای از تولید فیزیکی کم نشده است، اما ترس و جهش هزینه‌های بیمه جنگی، قیمت هر تن محصول لبنی را به مرز ۴۳۰۰ دلار کشانده است؛ اتفاقی که نشان می‌دهد سفره جهانی، بیش از هر زمان دیگری به امنیت این شاهرگ ایرانی وابسته است.

به گزارش تابناک، زنگ خطری که در آخرین حراج جهانی لبنیات به صدا درآمد، فراتر از یک نوسان ساده است؛ این یک شوک قیمتی تمام‌عیار ناشی از انتظارات تورمی است به طوری که براساس گزارش وسپر، دولت‌ها و صنایع غذایی از ترس انسداد مسیر‌های دریایی، به ذخیره‌سازی استراتژیک روی آورده‌اند که نتیجه آن صعود ۵ باره شاخص قیمت‌ها بوده است.

گزارش‌های تحلیلی وب‌سایت پژوهشی وسپر (Vesper) و داده‌های آخرین حراج جهانی لبنیات (GDT)، تحلیل عمیقی از رابطه مستقیم انسداد یا اختلال در گلوگاه‌های استراتژیک مانند تنگه هرمز و جهش قیمت کالا‌های اساسی، به‌ویژه لبنیات، ارائه می‌دهد به طوری که گزارش‌های اخیر نشان می‌دهد که بازار‌های جهانی کالا‌های اساسی، بیش از آنکه از «کاهش تولید فیزیکی» آسیب ببینند، تحت تأثیر «روان‌شناسی ترس» و «اختلال در زنجیره تأمین» قرار گرفته‌اند؛ بنابراین تنگه هرمز به عنوان شاهرگ حیاتی تجارت جهانی، نقشی کلیدی در این معادلات ایفا می‌کند که مستقیماً بر قیمت لبنیات در سبد خرید خانوار‌ها تأثیرگذار است و همان‌طور که وب‌سایت وسپر اشاره کرده است، مشکل اصلی امروز جهان کمبود شیر یا فرآورده‌های دامی نیست، بلکه «عدم اطمینان از رسیدن کالا» است. 

با تهدید یا بسته شدن تنگه هرمز، کشتی‌های تجاری ناچار به تغییر مسیر یا پرداخت حق‌بیمه‌های جنگی بسیار سنگین می‌شوند و این هزینه‌های اضافی مستقیماً روی قیمت نهایی هر تن محصول سرشکن می‌شود.

البته وقتی خریداران عمده بین‌المللی نسبت به امنیت مسیر‌های ترانزیتی مشکوک می‌شوند، به «خرید تهاجمی» و ذخیره‌سازی روی می‌آورند که این هجوم برای خرید، تقاضا را به‌طور کاذب بالا برده و باعث ۵ دوره افزایش متوالی شاخص قیمت‌ها شده است.

از سویی دیگر، داده‌های حراج جهانی لبنیات نشان‌دهنده یک «شوک قیمتی» تمام‌عیار است که با تهدیدات مسیر‌های دریایی همبستگی مستقیم دارد به همین جهت این محصول به دلیل قابلیت انبارداری بالا، اولین گزینه‌ای است که در زمان جنگ و اختلال مرزی، توسط دولت‌ها ذخیره می‌شود. رسیدن قیمت آن به ۳۲۴۳ دلار نشان‌دهنده تلاش جهانی برای ذخیره‌سازی استراتژیک است.

افزایش حدود ۶ درصدی این محصولات نشان می‌دهد که صنایع غذایی جانبی نیز نسبت به قطع زنجیره تأمین مواد اولیه نگران هستند که افزایش چشمگیر به‌ویژه ۷.۹ درصدی موزارلا نشان‌دهنده اختلال در بخش خدمات غذایی و رستوران‌هاست که به دلیل پیش‌بینی انسداد مسیرها، خرید خود را جلو انداخته‌اند.

 تنگه هرمز؛ نقطه جوش قیمت‌های جهانی

بسته شدن یا ایجاد اختلال در تنگه هرمز تنها بر صادرات نفت اثر نمی‌گذارد، بلکه بخش بزرگی از خوراک دام ازجمله ذرت و سویا که از مسیر‌های دریایی عبور می‌کند با اختلال در هرمز به گران شدن خوراک دام می‌انجامد و درنهایت کاهش تولید لبنیات در میان‌مدت و افزایش قیمت شیر خام را به دنبال خواهد داشت. 

البته صادرکنندگان بزرگ لبنیات مانند نیوزیلند و اروپا در صورت ناامنی این منطقه، باید مسیر‌های طولانی‌تر و گران‌تری را انتخاب کنند که قیمت محصولات لبنی را در بازار‌های خاورمیانه و آسیا به شدت صعودی می‌کند.

گزارش وسپر به درستی دست روی این نکته گذاشته است که «رفتار محتاطانه» محرک اصلی گرانی است. در واقع، حتی پیش از آنکه یک قطره شیر در تولید کم شود، «انتظارِ تورم ناشی از بسته شدن تنگه هرمز» قیمت‌ها را در بازار‌های جهانی (مانند GDT) به پرواز درآورده است و این وضعیت نشان‌دهنده آن است که امنیت مسیر‌های آبی، به‌ویژه در منطقه خلیج فارس، مستقیماً با «امنیت غذایی» و «قیمت کالا‌های اساسی» در دورترین نقاط جهان پیوند خورده است. رشد ۵.۷ درصدی شاخص کلی قیمت لبنیات در آخرین حراج، زنگ خطری است که نشان می‌دهد بازار‌ها خود را برای یک دوره طولانی از ناامنی تجاری آماده کرده‌اند.