درباره داستان‌های موازی؛ اصغر فرهادی به جهان کیشلوفسکی می‌رود و مرز واقعیت و خیال را به هم می‌ریزد

راستان: داستان‌های موازی (Parallel Tales) یا Histoires parallèles تازه‌ترین فیلم بلند اصغر فرهادی است که در سال ۲۰۲۶ ساخته شده و در بخش مسابقه جشنواره کن به نمایش درآمد.

به گزارش راستان، این فیلم ۱۴۰ دقیقه‌ای، محصول مشترک فرانسه، بلژیک و ایتالیاست و فرهادی در آن برای نخستین بار به‌شکل جدی‌تری به زبان و فضای سینمای فرانسه وارد می‌شود. بازیگرانی، چون ایزابل هوپر، وینسنت کسل، ویرژینی افیرا، پیر نینی و آدام بسا در فیلم حضور دارند.

وقتی یک نویسنده، زندگی دیگران را می‌نویسد

داستان حول سیلوی، نویسنده‌ای با بازی ایزابل هوپر، شکل می‌گیرد؛ زنی که برای پیدا کردن ایده‌ای برای رمان تازه‌اش، زندگی همسایه‌های روبه‌رو را از پنجره خانه‌اش زیر نظر می‌گیرد. او از مشاهده‌های خود داستانی می‌سازد؛ داستانی که در آن خیانت، روابط پنهانی و راز‌های خانوادگی وجود دارد.

اما واقعیت زندگی همسایه‌ها بسیار معمولی‌تر از چیزی است که سیلوی در ذهن خود ساخته است. با ورود آدام، جوانی که برای کمک به سیلوی استخدام می‌شود، این فاصله میان واقعیت و تخیل کم‌کم از بین می‌رود و داستانی که نویسنده ساخته، شروع به تأثیر گذاشتن بر زندگی واقعی شخصیت‌ها می‌کند.

مرز واقعیت و خیال کجاست؟

به گزارش راستان، فرهادی در اینجا با یکی از مضامین همیشگی سینمایش - مرز مبهم میان حقیقت و روایت - بازی می‌کند، اما این بار به‌جای یک بحران خانوادگی یا قضایی، خودِ فرآیند داستان‌گویی را موضوع فیلم قرار می‌دهد. تماشاگر مدام مجبور است از خود بپرسد آنچه می‌بیند واقعاً اتفاق افتاده، حاصل تخیل سیلوی است یا بخشی از داستانی است که فیلم در حال ساختن آن است.

این رویکرد، فیلم را به سینمای کریشتوف کیشلوفسکی نزدیک می‌کند. منتقدان اشاره کرده‌اند که فیلم تا حدی از قسمت ششم «ده فرمان» (Dekalog) کیشلوفسکی و به‌خصوص ایده مشاهده دیگری و تبدیل زندگی او به یک تصویر یا روایت الهام گرفته است. حضور زبیگنیف پرایزنر، آهنگساز مشهور آثار کیشلوفسکی، نیز این پیوند را پررنگ‌تر می‌کند.

از سوی دیگر، فیلم درباره خود سینما و هنر نیز حرف می‌زند. در یکی از خطوط داستانی، گروهی مشغول ساخت صدا برای تصاویر هستند؛ صدا‌هایی که در واقعیت هنگام فیلمبرداری وجود نداشته‌اند. این جزئیات به ایده مرکزی فیلم متصل می‌شود: ما تا چه اندازه واقعیت را تجربه می‌کنیم و تا چه اندازه آن را برای خودمان می‌سازیم؟

واکنش منتقدان؛ فرهادی این بار منتقدان را دو دسته کرد

واکنش منتقدان به فیلم، برخلاف استقبال از برخی آثار کلاسیک فرهادی، عمدتاً دوگانه و حتی منفی بوده است. مجله Sight and Sound فیلم را تجربه‌ای متافیکشنال و جاه‌طلبانه دانست، اما آن را به دلیل ابهام و پیچیدگی بیش از حد، «فرساینده» توصیف کرد و معتقد بود انسجام آثار مهمی مانند جدایی و فروشنده در اینجا جای خود را به بازی‌های متنی و فرمی داده است.

منتقد Screen Daily نیز ایده فیلم را جذاب دانست، اما ساختار آن را پیچیده و تأملاتش درباره رابطه واقعیت و داستان را در نهایت سطحی ارزیابی کرد.

پیتر بردشاو در گاردین فیلم را یک درام متا و کنجکاوی برانگیز دانست و بر تأثیرپذیری فرهادی از سنت سینمای اروپایی تأکید کرد، هرچند فیلم را در حد آثار شاخص کارنامه او ارزیابی نکرد.

در لوموند نیز منتقد فیلم، با وجود تحسین مهارت فرهادی و بازیگران، معتقد بود بازی فیلم با ظاهر و باطن و واقعیت و خیال در نهایت «به جایی نمی‌رسد». در مقابل، برخی نقد‌های فرانسوی فیلم را اثری «پیچیده، تیره و بازیگوش» توصیف کرده‌اند و از جاه‌طلبی فرهادی در کالبدشکافی فرآیند داستان‌گویی استقبال کرده‌اند.

در مجموع، «داستان‌های موازی» فیلمی است که بیشتر از آنکه بخواهد یک معمای کلاسیک فرهادی را حل کند، درباره این پرسش است که چه کسی داستان زندگی چه کسی را می‌نویسد؟ همین جاه‌طلبی برای بخشی از منتقدان جذاب بوده، اما گروهی دیگر معتقدند فیلم در میان لایه‌های روایی خودش گم می‌شود.