عامل مرگبار طاعون چه شکلی است؟

با مرگ یک پژوهشگر و تکنسین ۲۸ ساله آزمایشگاهی در روسیه، نام بیماری طاعون که سال‌ها بیشتر در فیلم‌های فانتزی و علمی‌تخیلی یا روایت‌های تاریخی شنیده می‌شد، دوباره به مکالمات روزمره راه پیدا کرده است.

در روز‌های اخیر، مطالب و گزارش‌های فراوانی درباره طاعون در رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی منتشر شده است. ماجرا از مرگ یک کارمند مؤسسه تحقیقات ضدطاعون در منطقه ایرکوتسک روسیه و اعمال تدابیر قرنطینه برای افراد در تماس با او آغاز شد؛ هرچند مقام‌های روسیه تاکنون مرگ او بر اثر طاعون را تأیید نکرده‌اند و علت مرگ را «پنومونی با علت نامشخص» اعلام کرده‌اند. همچنین تاکنون مورد تأییدشده‌ای از طاعون در میان افراد در تماس با او گزارش نشده است.

این اتفاق توجه عمومی به بیماری طاعون را به شکل چشمگیری افزایش داده است. بر اساس داده‌های Google Trends، جست‌وجوی واژه روسی «чума» به معنای «طاعون» در روسیه طی هفته ۲۹ سپتامبر تا ۵ اکتبر حدود ۲۸۰۰ درصد افزایش داشته و در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته نیز حدود ۵۰۰۰ درصد بیشتر شده است.

اما به راستی عامل طاعون که این روز‌ها این‌همه درباره آن صحبت می‌شود، چه شکلی است؟

در جست‌و‌جو برای یافتن تصویری از این عامل بیماری‌زا، به تصویر جالبی رسیدیم که در آن Yersinia pestis، باکتری عامل طاعون، روی خار‌های بخش پیش‌معده یک کک از گونه Xenopsylla cheopis دیده می‌شود.

Yersinia pestis یک باکتری گرم‌منفی* و میله‌ای‌شکل است که می‌تواند موجب سه شکل اصلی طاعون، یعنی طاعون خیارکی، طاعون سپتی‌سمیک و طاعون ریوی شود. این باکتری در چرخه طبیعی خود عمدتاً میان جوندگان و کک‌های آلوده گردش می‌کند.

این تصویر با استفاده از میکروسکوپ الکترونی روبشی (SEM) تهیه شده و از سوی مؤسسه ملی آلرژی و بیماری‌های عفونی آمریکا (NIAID) ارائه شده است. رنگ‌های تصویر نیز برای نمایش بهتر ساختار‌ها به‌صورت مصنوعی تغییر داده شده‌اند.

*گِرَم منفی یکی از از انواع باکتری است. این نوع باکتری در هنگام رنگ‌آمیزی گرم به رنگ سرخ دیده می‌شوند. گرم منفی‌ها به خاطر دیواره نفوذ ناپذیرشان به آنتی‌بیوتیک‌ها مقاوم‌ترند.