بوتاکس معده در زمان شیردهی، آیا باید صبر کنیم؟

اگر بعد از زایمان قصد کاهش وزن دارید و هنوز به نوزاد خود شیر می‌دهید، احتمالاً این سؤال برایتان مطرح شده است که آیا می‌توان بوتاکس معده انجام داد یا بهتر است تا پایان دوران شیردهی صبر کرد.

پاسخ به این سؤال کاملاً ساده نیست. اطلاعات موجود درباره بوتولینوم‌توکسین در دوران شیردهی تا حدودی اطمینان‌بخش است، اما بیشتر این اطلاعات مربوط به تزریق‌های پوستی و زیبایی با دوزهای پایین‌تر است و درباره تزریق داخل معده برای کاهش وزن، شواهد مستقیم و کافی وجود ندارد.

به همین دلیل، تصمیم درباره بوتاکس معده در دوران شیردهی باید بر اساس شرایط مادر، سن نوزاد، میزان اضافه‌وزن، روش مورد استفاده و نظر پزشک گرفته شود.

آیا بوتاکس معده وارد شیر مادر می‌شود؟

یکی از مهم‌ترین نگرانی‌های مادران این است که آیا ماده تزریق‌شده وارد شیر می‌شود و می‌تواند به نوزاد برسد یا خیر.

داده‌های موجود درباره OnabotulinumtoxinA نشان می‌دهد که پس از تزریق‌های پوستی، مقدار این ماده در شیر مادر یا قابل شناسایی نبوده یا در برخی نمونه‌ها تنها به مقدار بسیار ناچیز دیده شده است. در نسخه به‌روزشده LactMed در سپتامبر ۲۰۲۶ نیز گزارش شده که در چند زن شیرده، پس از تزریق ۴۰ تا ۹۲ واحد OnabotulinumtoxinA در صورت، ماده در دو نفر اصلاً در شیر شناسایی نشد و در پنج نفر مقدار بسیار کمی مشاهده شد.

اما نکته بسیار مهم این است که این نتایج را نمی‌توان مستقیماً به بوتاکس معده تعمیم داد؛ زیرا محل تزریق، مقدار مصرف و شرایط انجام آن می‌تواند متفاوت باشد.

آیا بوتاکس معده در دوران شیردهی برای نوزاد خطرناک است؟

تا امروز شواهدی وجود ندارد که نشان دهد مواجهه نوزاد با مقادیر بسیار کم OnabotulinumtoxinA از طریق شیر مادر باعث عارضه مشخصی شده است.

در یک مطالعه آزمایشی که در زنان شیرده انجام شد، نمونه‌های شیر پس از تزریق بوتولینوم‌توکسین نوع A در صورت بررسی شدند. در برخی نمونه‌ها مقدار بسیار کمی از ماده قابل شناسایی بود، اما پژوهشگران مقدار مشاهده‌شده را بسیار کمتر از دوز خوراکی کشنده گزارش‌شده برای نوزاد دانستند. این مطالعه فقط چهار زن را شامل می‌شد و خود پژوهشگران نیز بر نیاز به مطالعات بزرگ‌تر تأکید کردند.

چرا نمی‌توان نتایج بوتاکس صورت را مستقیماً به بوتاکس معده تعمیم داد؟

در تزریق‌های زیبایی صورت، معمولاً مقدار مشخصی از بوتولینوم‌توکسین در عضلات ناحیه صورت تزریق می‌شود. در بوتاکس معده، ماده مستقیماً از طریق آندوسکوپی در چند نقطه از دیواره معده تزریق می‌شود و مقدار مصرف نیز بسته به روش و پروتکل پزشک متفاوت است.

مطالعات مربوط به بوتاکس معده نیز از دوزهای مختلف استفاده کرده‌اند و نتایج آنها درباره میزان کاهش وزن کاملاً یکسان نبوده است. برای مثال، یک کارآزمایی تصادفی و کنترل‌شده نشان داد که تزریق بوتولینوم‌توکسین به آنتروم معده می‌تواند تخلیه معده را در برخی دوزها کندتر کند، اما در آن مطالعه کاهش وزن نسبت به گروه کنترل از نظر آماری معنی‌دار نبود. 

از طرف دیگر، یک مرور نظام‌مند نیز نتایج مطالعات مربوط به استفاده از بوتولینوم‌توکسین برای درمان چاقی را متناقض دانسته است.

بنابراین هنگام تصمیم‌گیری در دوران شیردهی، هم ایمنی و هم میزان ضرورت و اثربخشی روش باید مورد توجه قرار گیرد.

اگر نوزاد من شیرخوار است، آیا انجام بوتاکس معده منطقی است؟

اگر هدف شما کاهش وزن بعد از زایمان است، معمولاً لازم نیست تصمیم را فقط بر اساس عدد روی ترازو بگیرید. بدن مادر در ماه‌های بعد از زایمان هنوز در حال بازیابی است و شیردهی نیز نیازهای تغذیه‌ای بیشتری ایجاد می‌کند.

طبق اطلاعات به‌روز CDC، مادران شیرده معمولاً به انرژی و برخی مواد مغذی بیشتری نیاز دارند و مقدار نیاز انرژی به عواملی مانند سن، شاخص توده بدنی، میزان فعالیت و اینکه شیردهی کامل است یا همراه با شیر خشک انجام می‌شود بستگی دارد.

بنابراین اگر مادر در دوران شیردهی قصد کاهش وزن دارد، نباید صرفاً برای رسیدن سریع‌تر به وزن قبلی، دریافت غذا را به‌شدت محدود کند یا بدون ارزیابی پزشکی سراغ روش‌های کاهش وزن برود.

آیا بوتاکس معده می‌تواند روی شیر مادر تأثیر بگذارد؟

در حال حاضر شواهد قابل اتکایی وجود ندارد که نشان دهد OnabotulinumtoxinA به‌طور معمول باعث کاهش تولید شیر می‌شود.

با این حال، کاهش وزن سریع، رژیم غذایی بسیار محدود، دریافت ناکافی انرژی یا مایعات و مشکلات تغذیه‌ای می‌توانند شرایط شیردهی را تحت تأثیر قرار دهند. بنابراین اگر بوتاکس معده با یک رژیم بسیار کم‌کالری همراه شود، مسئله فقط خود بوتولینوم‌توکسین نیست و وضعیت تغذیه‌ای مادر نیز اهمیت پیدا می‌کند.

CDC تأکید می‌کند که نیاز مادر شیرده به انرژی به شرایط فردی بستگی دارد و در دوران شیردهی نیاز به مواد مغذی مهمی مانند ید و کولین نیز افزایش پیدا می‌کند.

آیا بعد از بوتاکس معده باید شیردهی را قطع کرد؟

اما این موضوع با بوتاکس معده یکسان نیست. برای تزریق داخل معده، مطالعه اختصاصی کافی درباره میزان انتقال ماده به شیر مادر و پیامدهای آن برای نوزاد وجود ندارد.

به همین دلیل، اگر پزشک انجام بوتاکس معده را در دوران شیردهی برای شما مناسب بداند، باید درباره نوع فرآورده، مقدار مصرف و همچنین داروهای مورد استفاده هنگام آندوسکوپی نیز سؤال شود.

داروهای آندوسکوپی و شیردهی چه اهمیتی دارند؟

بوتاکس معده معمولاً با آندوسکوپی انجام می‌شود و ممکن است برای آرام‌سازی یا بی‌حسی از داروهایی استفاده شود. بنابراین هنگام بررسی ایمنی این کار در دوران شیردهی، فقط خود بوتولینوم‌توکسین مطرح نیست.

مادر باید قبل از انجام کار به پزشک و تیم آندوسکوپی اعلام کند که در حال شیردهی است. داروهای آرام‌بخش یا بیهوشی مورد استفاده باید جداگانه از نظر سازگاری با شیردهی بررسی شوند.

آیا برای انجام بوتاکس معده باید تا پایان شیردهی صبر کرد؟

برای همه مادران نمی‌توان یک پاسخ یکسان تعیین کرد.

اگر اضافه‌وزن خفیف یا متوسط دارید و هدف اصلی شما کاهش وزن ظاهری بعد از زایمان است، ممکن است پزشک توصیه کند ابتدا روی تغذیه مناسب، فعالیت بدنی و روند تدریجی کاهش وزن تمرکز کنید.

اما اگر چاقی قابل‌توجه دارید یا اضافه‌وزن با بیماری‌هایی مانند دیابت، فشار خون بالا یا آپنه خواب همراه است، تصمیم‌گیری می‌تواند متفاوت باشد و بهتر است وضعیت شما به‌صورت فردی ارزیابی شود.

در واقع سؤال اصلی این نیست که «بوتاکس معده در شیردهی مطلقاً ممنوع است یا نه»، بلکه باید پرسید آیا مزیت انجام آن در این مقطع از زندگی مادر، با توجه به اطلاعات محدود درباره بوتاکس معده و شیردهی، ارزش پذیرش ریسک احتمالی را دارد یا خیر؟

کاهش وزن در دوران شیردهی باید چگونه باشد؟

بعد از زایمان، بسیاری از مادران تمایل دارند سریعاً وزن دوران بارداری را کاهش دهند. اما سرعت کاهش وزن باید با شرایط جسمی مادر، میزان شیردهی و وضعیت رشد نوزاد هماهنگ باشد.

مهم است که مادر رژیم‌های بسیار سخت، حذف گسترده گروه‌های غذایی یا کاهش شدید کالری را بدون نظر پزشک یا متخصص تغذیه شروع نکند.

اگر نوزاد من شیرخوار است و اضافه‌وزن زیادی دارم چه کار کنم؟

اگر اضافه‌وزن قابل‌توجه دارید، بهتر است به جای انتخاب سریع یک روش کاهش وزن، ابتدا یک ارزیابی کامل انجام شود.

پزشک می‌تواند شاخص توده بدنی، بیماری‌های زمینه‌ای، داروهای مصرفی، وضعیت تغذیه، مدت زمان گذشته از زایمان و نوع شیردهی را بررسی کند. سپس مشخص می‌شود که آیا در شرایط فعلی کاهش وزن فعال لازم است یا می‌توان آن را به شکل تدریجی دنبال کرد.

اگر در نهایت بوتاکس معده مطرح شود، باید پزشک بداند که شما شیرده هستید و تصمیم‌گیری بر اساس همین شرایط انجام شود.

بهترین دکتر بوتاکس معده برای مادر شیرده چه ویژگی‌هایی دارد؟

اگر در دوران شیردهی به دنبال بهترین دکتر بوتاکس معده هستید، بهتر است فقط به تبلیغات، قیمت یا میزان کاهش وزن اعلام‌شده توجه نکنید.

پزشکی که قرار است برای مادر شیرده این روش را بررسی کند باید قبل از تصمیم‌گیری، وضعیت عمومی مادر، میزان اضافه‌وزن، شرایط بعد از زایمان، شیردهی، داروهای مصرفی و ضرورت انجام روش را ارزیابی کند.

همچنین بهتر است پزشک درباره محدودیت شواهد موجود صادقانه توضیح دهد و صرفاً به دلیل اینکه بوتولینوم‌توکسین در برخی تزریق‌های پوستی طی شیردهی مشکل مشخصی ایجاد نکرده است، همان نتیجه را بدون بررسی به بوتاکس معده تعمیم ندهد.

قبل از بوتاکس معده در دوران شیردهی چه سؤالاتی از پزشک بپرسیم؟

قبل از تصمیم‌گیری، بهتر است این سؤالات را از پزشک بپرسید:

1. آیا با توجه به اینکه در حال شیردهی هستم، انجام این روش در شرایط فعلی ضروری است؟
2. آیا اطلاعات علمی کافی درباره بوتاکس معده و شیردهی وجود دارد؟
3. چه نوع بوتولینوم‌توکسینی استفاده می‌شود و مقدار مصرف آن چقدر است؟
4. آیا بعد از انجام کار لازم است شیردهی موقتاً متوقف شود؟
5. داروی آرام‌بخش یا بیهوشی مورد استفاده در آندوسکوپی چیست و با شیردهی سازگار است؟
6. برنامه غذایی بعد از بوتاکس چگونه تنظیم می‌شود تا دریافت مواد مغذی و تولید شیر دچار مشکل نشود؟
7. اگر هدف من کاهش وزن است، آیا روش دیگری برای شرایط فعلی من مناسب‌تر است؟

چه زمانی بهتر است بوتاکس معده را به تعویق بیندازیم؟

اگر نوزاد بسیار کم‌سن است، شیردهی کامل دارید، تولید شیر شما مرزی یا کم است، دچار کم‌خونی یا کمبودهای تغذیه‌ای هستید، به‌تازگی زایمان کرده‌اید یا هنوز بدن شما از نظر جسمی به شرایط پایدار نرسیده است، بهتر است پیش از هر اقدام انتخابی برای کاهش وزن با پزشک مشورت کنید.

همچنین اگر کاهش وزن شما با رژیم غذایی بسیار محدود همراه خواهد بود، انجام بوتاکس معده بدون برنامه تغذیه‌ای مناسب می‌تواند انتخاب مناسبی نباشد.

دوران بعد از زایمان تنها دوره کاهش وزن نیست؛ سلامت مادر، تغذیه کافی و ادامه شیردهی نیز باید در تصمیم‌گیری مورد توجه قرار گیرد. ACOG نیز بر اهمیت مراقبت مداوم از مادر در دوره پس از زایمان و توجه هم‌زمان به تغذیه، شیردهی و سلامت مادر تأکید دارد.

جمع‌بندی؛ بوتاکس معده در شیردهی انجام دهیم یا صبر کنیم؟

شواهد فعلی درباره OnabotulinumtoxinA در دوران شیردهی نسبتاً اطمینان‌بخش است؛ مطالعات محدود موجود نشان داده‌اند که مقدار این ماده در شیر مادر بسیار کم یا غیرقابل شناسایی بوده و در گزارش‌های موجود عارضه مشخصی در نوزادان مشاهده نشده است.

اما این شواهد عمدتاً مربوط به تزریق‌های پوستی است و نمی‌توان با اطمینان گفت که همین نتایج برای بوتاکس معده با همان شرایط و دوزها صدق می‌کند. در واقع، درباره بوتاکس معده در دوران شیردهی داده مستقیم کافی وجود ندارد.

بنابراین اگر اضافه‌وزن شدید یا بیماری مرتبط با چاقی ندارید و صرفاً می‌خواهید سریع‌تر به وزن قبل از بارداری برگردید، می‌توان درباره به تعویق انداختن این اقدام و کاهش وزن تدریجی تصمیم گرفت. اگر اضافه‌وزن قابل‌توجه یا مشکل پزشکی مرتبط با وزن دارید، بهتر است موضوع توسط پزشک بررسی شود تا مزایا و محدودیت‌های روش در شرایط شما مشخص شود.