هانتاویروس چگونه وارد کشتی کروز شد؟

در روز‌های پایانی آوریل ۲۰۲۶، زمانی که کشتی اکتشافی هلندی MV Hondius در مسیر بازگشت از آب‌های جنوبگان و جزایر دورافتاده اقیانوس اطلس به سمت اروپا حرکت می‌کرد، ابتدا همه‌چیز شبیه یک سفر لوکس، اما ماجراجویانه به نظر می‌رسید؛ سفری میان یخ‌های جنوبگان، پرندگان دریایی و جزایری که بسیاری از مسافران برای دیدنشان سال‌ها برنامه‌ریزی کرده بودند.

اما ناگهان چند نفر از مسافران با علائمی شبیه یک آنفلوآنزای شدید بیمار شدند؛ تب بالا، درد عضلانی، تهوع و تنگی نفس. در ابتدا پزشکان کشتی تصور می‌کردند با یک عفونت تنفسی یا شاید نوعی ویروس فصلی روبه‌رو هستند. اما ظرف چند روز، شرایط تغییر کرد؛ چند بیمار به‌سرعت دچار نارسایی شدید ریوی شدند و سه نفر جان باختند. همین اتفاق، آغاز یکی از عجیب‌ترین بحران‌های بهداشتی سال ۲۰۲۶ روی یک کشتی کروز بود.

کشتی MV Hondius حدود ۱۴۷ تا ۱۴۹ سرنشین از ۲۳ کشور مختلف داشت. مسیر سفر از آمریکای جنوبی آغاز شده بود؛ از منطقه اوشوآیا در آرژانتین، سپس عبور از جنوبگان و بعد حرکت به سمت جزایر دورافتاده اقیانوس اطلس. نخستین بیمار شناخته‌شده، مردی هلندی حدود ۷۰ ساله بود که طبق گزارش‌ها در اوایل آوریل دچار تب، سردرد، درد شکمی و اسهال شد. وضعیت او به‌سرعت وخیم شد و در ۱۱ آوریل روی کشتی جان باخت. مدتی بعد همسر او و سپس یک مسافر آلمانی نیز با علائم مشابه فوت کردند. این الگوی مرگ ناگهانی و پیشرفت برق‌آسای بیماری، زنگ خطر را برای مقام‌های بهداشتی اروپا و سازمان جهانی بهداشت به صدا درآورد.

در روز‌های نخست، کسی دقیقا نمی‌دانست عامل بیماری چیست. حتی احتمال بیماری‌های ویروسی تنفسی رایج، مسمومیت یا نوعی عفونت ناشناخته مطرح شد. اما آزمایش‌های انجام‌شده روی نمونه‌های بیماران در آفریقای جنوبی و اروپا، سرانجام عامل اصلی را مشخص کرد: «آندِس هانتا ویروس» یا Andes hantavirus؛ سویه‌ای نادر و بسیار خطرناک از خانواده هانتاویروس‌ها که بیشتر در آمریکای جنوبی، به‌ویژه آرژانتین و شیلی دیده می‌شود.

این کشف، ماجرا را ترسناک‌تر کرد؛ زیرا آندِس ویروس تنها گونه شناخته‌شده هانتاویروس است که می‌تواند ـ هرچند محدود ـ از انسان به انسان منتقل شود. بیشتر انواع هانتاویروس فقط از طریق جوندگان آلوده به انسان منتقل می‌شوند، اما سویه آندِس در برخی موارد انتقال میان افراد نزدیک خانواده یا کسانی که تماس طولانی و نزدیک داشته‌اند را هم نشان داده است. همین ویژگی باعث شد مقام‌های سازمان جهانی بهداشت، مرکز کنترل بیماری اروپا و CDC آمریکا وارد عملیات ردیابی گسترده تماس‌ها شوند.

اما سؤال اصلی این بود: ویروس چگونه وارد کشتی شد؟

بررسی‌های اولیه نشان داد برخی از مسافران، پیش از سوار شدن به کشتی، هفته‌ها در مناطق روستایی آرژانتین، شیلی و اروگوئه سفر کرده بودند؛ مناطقی که مخزن طبیعی آندِس ویروس در آنها نوعی موش وحشی بومی آمریکای جنوبی است. طبق گزارش‌ها، احتمال داده شد زوج هلندی پیش از آغاز سفر دریایی، در جریان طبیعت‌گردی و پرنده‌نگری در مناطق روستایی آمریکای جنوبی در معرض فضولات یا ترشحات جوندگان آلوده قرار گرفته باشند.

هانتاویروس‌ها اصولاً در بدن جوندگان زندگی می‌کنند بدون آنکه حیوان بیمار شود. ویروس از طریق ادرار، بزاق و مدفوع این حیوانات وارد محیط می‌شود. وقتی این ترشحات خشک شوند، ذرات آلوده می‌توانند وارد هوا شوند و انسان با تنفس آنها مبتلا شود. ورود به انبار‌های متروکه، کلبه‌های جنگلی، مناطق کمپینگ یا محیط‌هایی که جوندگان در آن رفت‌وآمد دارند، از رایج‌ترین راه‌های ابتلاست.

دانشمندان معتقدند احتمالا ویروس ابتدا بیرون از کشتی وارد بدن چند مسافر شده و سپس در محیط بسته کشتی، تماس نزدیک میان افراد، استفاده مشترک از فضا‌های کوچک، کابین‌ها و حضور طولانی‌مدت کنار بیماران، احتمال انتقال محدود انسانی را افزایش داده است. البته مقام‌های بهداشتی تاکید کردند که هانتاویروس برخلاف کرونا یا آنفلوآنزا به‌آسانی در هوا پخش نمی‌شود و برای انتقال انسانی معمولاً تماس بسیار نزدیک و طولانی لازم است.

با شدت گرفتن بحران، کشتی در نزدیکی کیپ‌ورد متوقف شد. برخی بیماران به آفریقای جنوبی منتقل شدند و چند کشور اروپایی و آمریکایی عملیات ردیابی مسافران را آغاز کردند. CDC آمریکا اعلام کرد مسافران آمریکایی کشتی تحت پایش قرار می‌گیرند و حتی تیم‌های اپیدمیولوژی به جزایر قناری و آمریکا اعزام شدند.

داستان MV Hondius فقط یک حادثه پزشکی نبود؛ بلکه یادآور این واقعیت بود که بیماری‌های زئونوتیک ـ یعنی بیماری‌هایی که از حیوان به انسان منتقل می‌شوند ـ همچنان یکی از بزرگ‌ترین تهدید‌های جهان مدرن هستند. هانتاویروس نخستین بار در جریان جنگ کره در دهه ۱۹۵۰ توجه جهانی را جلب کرد، زمانی که سربازان آمریکایی و کره‌ای دچار تب و نارسایی کلیوی شدند. بعد‌ها مشخص شد عامل بیماری ویروسی است که نام خود را از رودخانه «هانتان» در کره گرفته است. از آن زمان، گونه‌های مختلف هانتاویروس در آسیا، اروپا و قاره آمریکا شناسایی شده‌اند.

در قاره آمریکا، هانتاویروس معمولاً باعث «سندرم ریوی هانتاویروس» می‌شود؛ بیماری‌ای بسیار خطرناک که ابتدا با علائمی شبیه سرماخوردگی آغاز می‌شود، اما ناگهان ریه‌ها را درگیر می‌کند. بیماران ممکن است ظرف تنها چند ساعت دچار تجمع مایع در ریه، افت شدید اکسیژن و شوک شوند. نرخ مرگ‌ومیر برخی سویه‌ها به ۳۰ تا ۴۰ درصد می‌رسد.

دوره نهفتگی بیماری معمولاً بین یک تا شش هفته است. این یعنی فرد ممکن است مدت‌ها پس از تماس با جوندگان آلوده، ناگهان بیمار شود. همین ویژگی، ردیابی منشأ آلودگی را دشوار می‌کند؛ مخصوصاً در سفر‌های بین‌المللی و کشتی‌های کروز که افراد از کشور‌های مختلف در محیطی بسته کنار هم زندگی می‌کنند.

دانشمندان هنوز در حال بررسی دقیق زنجیره انتقال در کشتی MV Hondius هستند. برخی معتقدند تمام بیماران اولیه خارج از کشتی آلوده شده بودند، در حالی که برخی دیگر احتمال می‌دهند حداقل بخشی از موارد از طریق تماس نزدیک انسانی رخ داده باشد. سازمان جهانی بهداشت نیز اعلام کرده بود که شواهدی از انتقال محدود انسانی در میان تماس‌های نزدیک وجود دارد.

در نهایت، این حادثه نشان داد که حتی در عصر فناوری پزشکی و نظارت جهانی، یک ویروس نادر که در بدن موش‌های وحشی مناطق دورافتاده آمریکای جنوبی زندگی می‌کند، می‌تواند ظرف چند هفته به بحرانی بین‌المللی تبدیل شود؛ آن هم روی کشتی‌ای که قرار بود نماد ماجراجویی و آرامش باشد. داستان هانتاویروس در MV Hondius، بیش از هر چیز، روایت شکنندگی جهان به‌هم‌پیوسته امروز است؛ جهانی که در آن فاصله میان یک کلبه روستایی در پاتاگونیا و یک بحران جهانی، شاید فقط چند روز سفر دریایی باشد.